منظر
نشریه علمی

منظر به‌مثابۀ منبع توسعه (حفاظت از منظر روستا، گامی مهم در فرایند توسعه، مورد مطالعه: روستاهای شهرستان کوهدشت)

https://doi.org/10.22034/manzar.2025.556542.2379
دوره 17، شماره 73
زمستان 1404
صفحه 50-63
منظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

مریم مجیدی 1
نگین رجب‌بوجانی 2
زینب رضائی 2

1 گروه معماری منظر، پژوهشکدۀ هنر، معماری و شهرسازی نظر، تهران، ایران

2 گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران

چکیده
تحولات معاصر در عرصۀ توسعه، منظر روستاهای ایران را دستخوش دگرگونی‌های بنیادین کرده است؛ دگرگونی‌هایی که نه‌تنها ساختار کالبدی و کارکردی، بلکه معنا و هویت منظر روستایی را نیز متأثر ساخته‌اند. این پژوهش با تکیه‌بر رویکرد مکان‌محور و مفهوم منظر به‌مثابه منبع، در پی آن است که نشان دهد چگونه بی‌توجهی به ابعاد معنایی و فرهنگی مکان در طرح‌های توسعه‌ای، موجب تضعیف بنیان‌های هویتی و تخریب منظر روستایی می‌شود. روش پژوهش، کیفی و مبتنی‌بر تحلیل پدیدارشناسانۀ سه مطالعۀ موردی در شهرستان کوهدشت (روستاهای پای‌آستان، خسروآباد، ابوالوفا و سرخ‌دم لکی) در شهرستان کوهدشت است. داده‌ها از طریق مشاهدۀ میدانی، تحلیل اسناد طرح‌های توسعه گردآوری و با رویکرد تحلیل تفسیری بررسی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که طرح‌های توسعه در این روستاها عمدتاً با نگاهی کالبدی و بخشی‌نگر، بدون درک هستی‌شناسانۀ مکان، موجب گسست در پیوند میان عناصر تاریخی، فرهنگی و طبیعی شده‌اند. در نتیجه، شاخص‌های مکان‌ساز همچون «روابط نظام‌مند عناصر میراثی»، «رویدادپذیری فضاهای جمعی»، «مرکزبودن عناصر قدسی»، «دید و منظر» و «ارگانیک بودن» در روند توسعه نادیده گرفته شده‌اند. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که حفاظت از منظر روستایی، امری صرفاً زیباشناختی یا میراثی نیست، بلکه بنیانی برای تحقق توسعه‌ای پایدار و درون‌زاست؛ توسعه‌ای که از درک مکان به‌مثابه منبع و از خوانش هستی‌شناسانۀ فضا برمی‌خیزد. در این چارچوب، توجه به مفهوم منظر به‌عنوان منبع در سیاست‌گذاری توسعه، می‌تواند الگویی بومی و مقاوم در برابر روندهای یکسان‌ساز و غیرزمینه‌مند توسعه فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

منظر روستایی
توسعۀ مکان‌محور
منظر به‌مثابه منبع
شهرستان کوهدشت
موضوعات

عنوان مقاله English

Landscape as a Source of Development (Protection of the Rural Landscape, an Important Step in the Development Process: A Case Study of Villages of Kuhdasht County)

نویسندگان English

Maryam Majidi 1
Negin Rajab Bojani 2
Zeinab Rezaei 2
1 Department of Landscape Architecture, Nazar Research Center for Art, Architecture, and Urbanism, Tehran, Iran
2 Department of Landscape Architecture, School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran
چکیده English

Contemporary progress in the field of development has fundamentally transformed the landscape of Iranian villages, affecting not only the physical and functional structures but also the meaning and identity of the rural landscape. This research, grounded in a place-based approach and the concept of landscape as a resource, shows how ignoring the semantic and cultural dimensions of place in development plans leads to the weakening of identity foundations and the destruction of the rural landscape. The research method is qualitative and based on phenomenological analysis of three case studies in Kuhdasht County (the villages of Paye Astan, Khosrowabad, Aboulvafa, and Sorkhdom Laki). The data were collected through field observations and the analysis of development plan documents, and were analyzed using an interpretive analysis approach. The findings show that development plans in these villages, which have been mainly based on a physical and sectoral perspective, regardless of an ontological understanding of place, have led to a break in the connection among historical, cultural, and natural elements. As a result, place-making indicators such as “systematic relations of heritage elements”, “occurrence of communal spaces”, “centrality of sacred elements”, “view and landscape”, and “organicity” have been ignored in the development process. This research concludes that the protection of the rural landscape is not a purely aesthetic or heritage matter, but rather a foundation for achieving sustainable and endogenous development; a development that arises from the understanding of place as a source and from the ontological reading of space. In this framework, paying attention to the concept of landscape as a source in development policy-making can provide a native model that is resistant to uniformizing and non-contextual development trends.

کلیدواژه‌ها English

  • Rural landscape
  • Place-based development
  • Landscape as a resource
  • Kuhdasht County
فهرست منابع
پروری، مراد. (1389). طرح هادی روستای پای آستان. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.
جهانیان، ناصر. (1377). تحول مفهوم توسعه و ارتباط آن با دین. قبسات، 3(7)، 109-119. https://qabasat.iict.ac.ir/article_16982.html?lang=fa
Abarghoei Fard, H. (2019). A contemplation on ritual landscape representations in Kerman Province. Journal of Art and Civilization of the Orient, 7(24), 13–20. https://doi.org/10.22034/jaco.2019.89248 
Abarghouei Fard, H., & Saboonchi, P. (2020). Landscape as symbolic nature: Contemplation of the representative role of natural elements in the formation of the landscape of Kamu Village. MANZAR, The Scientific Journal of Landscape, 12(52), 28–37. https://doi.org/10.22034/manzar.2020.226462.2059 
Adinehvand, M., Rezaei Yeganeh, M., & Sepahvand, E. (2016) Study of the socio-political situation in the region of Tarhan during Qajar era. Research Journal of Iran Local Histories, 4(7), 142-156. https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_2319.html?lang=fa 
Antrop, M. (2005). Why landscapes of the past are important for the future. Landscape and Urban Planning.
Barca, F., McCann, P., & Rodríguez-Pose, A. (2012). The case for regional development policy: Place-based versus place-neutral approaches. Journal of Regional Science, 52(1), 134–152. https://doi.org/10.1111/j.1467-9787.2011.00756.x
Domon, G. (2011). Landscape as resource: Consequences, challenges and opportunities. Landscape and Urban Planning, 100(4), 338–340. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2011.02.014
European Landscape Convention (ELC). (2000). Council of Europe. Florence.
Gerber, J.-D., & Hess, G. (2017). From landscape resources to landscape commons: Focusing on the non-utility values of landscape. International Journal of the Commons, 11(2), 708–732.
Healey, P. (2006). Collaborative planning: Shaping places in fragmented societies. Palgrave Macmillan.
Hester, R.T. (1987). Community design: making the grassroots whole. Built Environment, 13(1), 45-60. https://www.jstor.org/stable/23286243
Hunziker, M., Buchecker, M., & Hartig, T. (2007). Space and place – Two aspects of the human-landscape relationship. In F. Kienast, O. Wildi, & S. Ghosh (Eds.), A changing world: Challenges for landscape research (Landscape Series, Vol. 8, pp. 47–62). Springer.
Kizos, T., & Iosifides, T. (2007). The contradictions of agrotourism development in Greece. Sociologia Ruralis. https://doi.org/10.1080/13608740601155443
Li, X., Zhou, Y., & Xun, G. (2022). Evaluation of rural landscape resources based on cloud model. Land, 11(1), 60. https://doi.org/10.3390/land11010060
Makhzoumi, J., & Pungetti, G. (1999). Ecological landscape design and planning. Taylor & Francis.
Mansouri, S. A. (2020). Tourism of culture based on a conceptual difference between culture and cultural. Tourism of Culture, 1(1), 5–8. https://doi.org/10.22034/jct.2020.110920 
Massey, D. (1994). Space, place and gender. Polity Press.
Rahmati, M., & Dalvand, K. (2020). Nazar Ali Khan of Amraei and the riot of Salar al-Dowleh. Research Journal of Iran Local Histories, 8(16), 143–160. https://doi.org/10.30473/lhst.2020.7052 
Rajab Bojani, N. (2024). The impact of non-place-based development on the cultural landscape of villages; Destruction of heritage, values, and identity (Case study: Villages of Kuhdasht County). MANZAR, the Scientific Journal of Landscape, 16(67), 62–67. https://doi.org/10.22034/manzar.2024.440505.2278
Rega, C. (2014). Landscape planning and rural development: key issues and options towards integration. Springer.
Relph, E. (1976). Place and Placelessness. Pion.
Rezaei, Z. (2024). Protection of the natural landscape of a village, and protection of the place-making index in the development process. Tourism of Culture, 5(16), 52–55. https://doi.org/10.22034/toc.2024.444045.1149
Sauer, C. (2008). The morphology of landscape. In T. Oakes & P. L. Price (Eds.), The cultural geography reader (pp. 108–116). Routledge.
Stephenson, J. (2008). The cultural values model: An integrated approach to values in landscapes. Landscape and Urban Planning, 84(2), 127–139. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2007.07.003
Termorshuizen, J. W., & Opdam, P. (2009). Landscape services as a bridge between landscape ecology and sustainable development. Landscape Ecology, 24(8), 1037–1052. https://link.springer.com/article/10.1007/s10980-008-9314-8
Tuan, Y.-F. (1977). Space and place: The perspective of experience. University of Minnesota Press.

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما