منظر
نشریه علمی

از صنعت به جامعه؛ فرایند تحول یک منطقه صنعتی در فرانسه به یک محلۀ پایدار(واکاوی نمونه موردی محلۀ سنت‌اوئن)

10.22034/manzar.2026.534758.2365
دوره 18، شماره 74
بهار 1405
صفحه 78-91
منظر

نوع مقاله : مطالعه موردی

نویسندگان

حمیده ابرقویی فرد 1
مایکل فنکر 2

1 آزمایشگاه تحولات فضا، آزمایشگاه معماری، شهر و شهرسازی، مدرسۀ ملی عالی معماری پاریس-لاویلت، پاریس، فرانسه

2 گروه معماری، دانشگاه دولاویلت، پاریس، فرانسه

چکیده
 رویکردهای مشارکتی در طراحی و مدیریت شهری، به‌ویژه در سطح محله، از اواسط دهۀ 1970 توجه جهانی را به خود جلب کرده‌اند. در فرانسه، مشارکت ساکنان در پروژه‌های توسعۀ شهری ازطریق برنامۀ ملی «محلۀ پایدار» به شکل ویژه مورد توجه قرار گرفته است. از سال 2009، پروژه‌های توسعۀ محلۀ متعددی در سراسر فرانسه تحت این عنوان اجرا شده‌اند. دستیابی به اهداف توسعۀ پایدار به‌ویژه با به‌کارگیری مسکن اجتماعی، فضاهای عمومی و بهینه‌سازی مصرف انرژی مرتبط بوده است. چهار مرحلۀ تعریف‌شده برای توسعۀ پروژه‌های محلۀ پایدار عبارتند از: برنامه‌ریزی، تحویل، تجربه و ارزیابی. علی‌رغم اجماع عمومی دربارۀ موفقیت نسبی پروژه‌ها، نوع و سطح رویکردهای طراحی و مدیریت مشارکتی در ابهام باقی مانده است، به‌طوری که مسئلۀ روابط بین بازیگران مختلف در طول زمان و نحوۀ شکل‌دهی و تغییر شکل تولید فضا توسط آنها نیاز به توضیح بیشتری دارد. به‌طور خاص، نقش فضاهای عمومی به‌عنوان یکی از ابزارهای رایج توسعۀ مشارکتی در این پروژه‌ها تا حدودی ناشناخته مانده است. بدین ترتیب، این پژوهش به‌دنبال پاسخگویی به این پرسش‌ها است؛ شیوه‌های مدیریت مشارکتی محلۀ پایدار در فرانسه چیست؟ فرایند برنامه‌ریزی این پروژه‌ها چگونه بر وضعیت فعلی آنها تأثیر گذاشته است؟ ویژگی‌های فرایند برنامه‌ریزی مشارکتی و مشارکت ساکنان در محلۀ پایدار سنت‌اوئن چیست؟ این تحقیق با بررسی نمونه موردی سنت‌اوئن، قصد دارد ارتباط بین رویکرد مشارکتی در طول فرایند طراحی و مدیریت فضای عمومی و نحوۀ سکونت، تخصیص، استفاده و بازتولید فضا توسط جمعیتی که برای آنها برنامه‌ریزی شده است را روشن کند. در این پژوهش با روش مطالعه موردی، داده‌ها ازطریق مصاحبه، مشاهدۀ میدانی و اسناد شهری گردآوری و تحلیل شدند. در مجموع هشت ذی‌نفع اصلی و تعدادی از ساکنان براساس نقش و میزان درگیری انتخاب و مضامین استخراج‌شده با رویکرد کدگذاری و در چارچوب نظری حکمرانی مشارکتی دسته‌بندی شدند. پروژه‌های محلۀ پایدار در فرانسه ابتکاراتی هستند که از میل به تحقق یک ایده‌آل و سیاست ملی در مقیاس محلی سرچشمه می‌گیرند. این مسئلۀ پیچیدگی‌های لجستیکی ایجاد می‌کند که نتیجۀ طبیعی تعدد ذی‌نفعان و طرح‌های تعریف و کنترل توسعه است. تحقق مشارکت در این پروژه‌ها به فرایندهای شفاف، مستمر و فراگیری بستگی دارد که صدای ساکنان را از مراحل اولیه در بر‌گیرد و با تحولات غیرقابل‌اجتناب زمینه در پروژه‌های شهری قابل‌تطبیق باشد. بر این اساس، فرایند مشارکت در پروژه‌های محلۀ پایدار، به‌عنوان یک فرایند مداوم و چندلایه درک می‌شود که نیازمند سازگاری مداوم، شمول واقعی و هماهنگی مؤثر بین همۀ ذی‌نفعان در چارچوبی کل‌نگر است. در محلۀ پایدار سنت‌اوئن، چالش‌هایی مانند نابرابری‌های اجتماعی-اقتصادی، محدودیت‌های لجستیکی، جهت‌گیری‌های سیاسی و محدودیت‎‌‌های ذاتی پروژه، طرح را بیش از آنکه مشارکتی باشد به مشورتِ مرحله‌ای و مقطعی فروکاست داده‌اند. بدین ترتیب، مشارکت جزئی از خلال ابزارهای توسعه‌ نظیر مسکن اجتماعی و یا جلسات شورای محله، تحقق نسبی ممکن شده است.

کلیدواژه‌ها

مدیریت مشارکتی
محلۀ پایدار
فضای عمومی
موضوعات

عنوان مقاله English

From Industry to Community: The Process of Transforming an Industrial Area in France into an Ecoquartier (A Case Study of the Saint-Ouen Ecoquartier)

نویسندگان English

Hamide Abarghouei Fard 1
Michael Fenker 2
1 Laboratoire Espaces Transformations (LET), Laboratoire Architecture Ville Urbanisme (LAVU), École Nationale Supérieure d’Architecture Paris-La Villette (ENSAPLV), Paris, France
2 Department of Landscape Architecture, ENSA Paris-La-Villette, Paris, Farnce
چکیده English

Participatory approaches in urban design and management, particularly at the neighborhood scale, have attracted global attention since the mid-1970s. In France, resident participation in urban development projects has received particular emphasis through the national Ecoquartier program. Since 2009, numerous neighborhood development projects across France have been implemented under this designation. Achieving sustainable development goals has been closely linked to the provision of social housing, the development of public spaces, and the optimization of energy consumption. Four stages have been defined for the development of Ecoquartier projects: planning, delivery, lived experience, and evaluation. Despite a general consensus regarding the relative success of these projects, the nature and level of participatory design and management approaches remain unclear. In particular, the relationships among different stakeholders over time, and the ways in which they shape and reshape the production of space, require further clarification. More specifically, the role of public spaces, as one of the common instruments of participatory development in these projects, has remained to some extent unexplored. By examining the case study of Saint-Ouen, this research aims to clarify the relationship between participatory approaches throughout the process of designing and managing public spaces and the ways in which space is inhabited, allocated, used, and reproduced by the population for whom it is planned. Using a case study approach, data were collected and analyzed through interviews, field observations, and urban planning documents. In total, eight key stakeholders, along with a number of residents, were selected based on their roles and levels of involvement. The extracted themes were coded and categorized within the theoretical framework of participatory governance. Ecoquartier projects in France are initiatives that stem from the pursuit of realizing a national policy and ideal at the local scale. This creates logistical complexities that are a natural outcome of the multiplicity of stakeholders and the frameworks defining and controlling development. The realization of participation in these projects depends on transparent, continuous, and inclusive processes that incorporate residents’ voices from the earliest stages and remain adaptable to the inevitable contextual changes inherent in urban projects. Accordingly, participation in Ecoquartier projects is understood as an ongoing and multilayered process that requires continuous adaptation, genuine inclusion, and effective coordination among all stakeholders within a holistic framework. In the Saint-Ouen Ecoquartier, challenges such as socio-economic inequalities, logistical constraints, political orientations, and intrinsic project limitations have reduced the process to staged and episodic consultation rather than full participation. Consequently, partial participation has been achieved through development instruments such as social housing initiatives and neighborhood council meetings.

کلیدواژه‌ها English

  • Participatory governance
  • Ecoquartier
  • Public space
Abarghouei Fard, H. , Motalebi, G., & Mansouri, S. A. (2023a). A theory of Good Form of Public Space» A Critical Review of the Criteria for the Formation of Efficient Public Space. Bagh-e Nazar, 20(121), 37-54. https://doi.org/10.22034/bagh.2023.382820.5325 
Abarghouei Fard,H. , Mansouri,S. A., & Motalebi,G. (2023b). Narrative Review of Pertinent Theories on ‘Public Space’ in Cities. Bagh-e Nazar, 19(116), 85-102. https://doi.org/10.22034/bagh.2022.376257.5305  
Baiocchi, G., & Ganuza, E. (2015). Becoming a best practice. Democratizing inequalities: Dilemmas of The New Public Participation, 187-203.
Bourdin, A. (2005). Dynamiques de la maîtrise d’ouvrage urbaine et mutations du contexte local. La Maîtrise d’Ouvrage Urbaine, 34-43.
Boussaguet, L. (2016). Participatory mechanisms as symbolic policy instruments? Comparative European Politics, 14(1), 107-124.
Bovaird, T. (2007). Beyond engagement and participation: User and community coproduction of public services. Public Administration Review, 67(5), 846-860.
Faburel, G., & Roché, S. (2012). Habiter durablement: valeurs sociales et pratiques participatives dans les écoquartiers. In Aménager les territoires durables, Cahiers Ramau.
Fagotto, E., & Fung, A. (2009). Sustaining public engagement . Embedded Deliberation in Local Communities. An Occasional Research Paper from Everyday Democracy and the Kettering Foundation. East Hartford.
Fenker, M., & Zetlaoui-Léger, J. (2017). Les politiques nationales de développement urbain durable  en France à l’épreuve des expérimentations locales: le cas des écoquartiers.   
Fenker, M. (2022). Savoirs et pratiques de la maîtrise d’ouvrage urbaine à l’épreuve de la démarche ÉcoQuartier. EN TRANSITION, 231.
Fenker, M., Thonnart, A., & Leonet, J. (2014). Les démarches, processus  et procédures  dans les premiers projets d’ÉcoQuartiers en France. 
Filner, M. F. (2006). The limits of participatory empowerment : Assessing the Minneapolis neighborhood revitalization program. State and Local Government Review, 38(2), 67-77.
Fiorina, M. P. (1999 ). A dark side 0f civic engagement. Stanford. Retrieved from https://web.stanford.edu/~mfiorina/DarkSide.pdf
Fleury, A., & Guérin-Pace, F. (2022). Les espaces publics urbains. Penser, enquêter, fabriquer. Éditions de la Maison des sciences de l’homme.
Fontan, J. M., Hamel, P., Morin, R., & Shragge, E. (2009). Community organizations and local governance in a metropolitan region. Urban Affairs Review, 44(6), 832-857.
Fung, A. (2015). Putting the public back into governance: The challenges of citizen participation and its future. Public Administration Review, 75(4), 513-522.
Gustafson, P., & Hertting, N. (2017). Understanding participatory governance: An analysis of participants’ motives for participation. The American Review of Public Administration, 47(5), 538-549.
Hertting, N. (2024). Participatory bias and participatory neighborhood governance: Reanalyzing the most-likely case of the Stockholm neighborhood renewal program. Urban Affairs Review, 60(2), 674-705.
Jun, K. N., & Musso, J. (2013). Participatory governance and the spatial representation of neighborhood issues. Urban Affairs Review, 49(1), 71-110.
Laboratoire Espaces Travail, ENSA Paris-La Villette, UMR CNRS 7218 LAVUE. (2013). La concertation citoyenne dans les projets d’écoquartiers  en France: Évaluation constructive et mise en perspective européenne. https://www.ecoquartiers.logement.gouv.fr/assets/articles/documents/2010_evaluation-concertation-eq.pdf
Madanipour, A. (1996). Urban design and dilemmas of space. Environment and planning D: Society and Space, 14(3), 331-355.
Mathers, J., Parry, J., & Jones, S. (2008). Exploring resident (non) participation in the UK new deal for communities regeneration programme. Urban Studies, 45(3), 591-606.
Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press.
Pinson, D. (2004). Urban planning: an ‘undisciplined’discipline? Futures, 36(4), 503-513.
Portney, K. E., Thomson, K., & Berry, J. M. (2002). The rebirth of urban democracy. Brookings Institution Press.
Rumpala, Y. (2009). Développement durable et gouvernance urbaine: du discours aux pratiques ? L’Harmattan.
Sorensen, A., & Sagaris, L. (2010). From participation to the right to the city: Democratic place management at the neighbourhood scale in comparative perspective. Planning Practice & Research, 25(3), 297-316.
Sørensen, E., & Torfing, J. (2017). Metagoverning collaborative innovation in governance networks. The American Review of Public Administration, 47(7), 826-839.
Taylor, M. (2007). Community participation in the real world: opportunities and pitfalls in new governance spaces. Urban Sudies, 44(2), 297-317.
Teller, J., & Ruelle, C. (2016). Docks de saint ouen (seminaire d’analys de projects urbain). Universite de Liege (faculte de science appliquees). Project Urbain. Retrieved from https://projeturbain.net/wp-content/uploads/2017/10/rapport_et_saint_ouen.pdf 
Tribout, S. (2018). Les écoquartiers, des laboratoires pour la transition écologique? Revue d’économie régionale et urbaine.
van de Wetering, S., & Groenleer, M. (2023). Putting inclusion into practice: How urban professionals give shape to participatory governance approaches in marginalized neighborhoods. Urban Research & Practice, 1-21.
Vanier, M. (2011). Gouvernance et interterritorialité, même combat. Territoires et projets, les outils de la gouvernance, 32, 18-21.
Vrebos, H. (2024). Making (sense of) place. New participatory  socio-spatial approaches for neighborhoods-in-flux.
ZETLAOUI-LEGER, J., FENKER, M., GARDESSE, C. (2015). Concertation et mobilisations citoyennes dans les projets d’écoquartiers français. Panorama d’ensemble et essais de typologie. In L. MERMET & D. SALLES, D. (Eds.), Environnement, la concertation apprivoisée, contestée, dépassée? (pp. 209-231). Éditions De Boeck. https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01810498
Toura, V. (2020). De la ville industrielle à la ville durable: les transformations d’anciennes friches industrielles en écoquartiers. Les cas de l’Ile-de-Nantes et des Docks-de-Seine. In Prix CILAC jeune chercheur.
Bosc, C. (2012). From urban ecology to eco-neighborhoods: persistence of a utopian project or communitarian drift? Revue des Sciences Sociales, 47(1), 20-29.
Leonet, J. (2018). Les concepteurs face à l’impératif participatif dans les projets urbains durables: le cas des écoquartiers en France [Doctoral dissertation].
Tozzi, P. (2014). Participatory issues in sustainable urban adaptation. Perspectives on Bordeaux eco-district operations. Southwest Europe. Geographical Review of the Pyrenees and the Southwest, (37), 105-116.
Valegeas, F. (2018). Une durabilité sous conditions? La production des écoquartiers français, révélatrice d’une doxa néohygiéniste du développement durable. Métropoles, (Hors-série).
Tozzi, P. (Ed.). (2017). Villes et quartiers durables: la place des habitants: La participation habitante dans la mise en durabilité urbaine: discours, effets, expérimentations et mises à l’épreuve. Carrières Sociales Editions.
Tozzi, P., & D’Andrea, N. (2014). Écoquartiers français et jardins collectifs: actualité et perspectives. VertigO-la revue électronique en sciences de l’environnement, 14(2).
Joss, S., d’Assenza-David, H., & Serra, L. (2022). Eco-neighborhoods and the question of locational advantage: A socio-spatial analysis of French ‘ÉcoQuartiers’. Cities, 126, 103643.
Rémy, É., Canavese, M., Berthier, N., & Petit-Berghem, Y. (2018). Le parc des Docks à Saint-Ouen (Seine-Saint-Denis). Entre passé industriel et écologisation du site: quel héritage humain et pédologique? In Situ. Revue des Patrimoines, (37).
Renauld, V. (2012). Fabrication et usage des écoquartiers français: éléments d’analyse à partir des quartiers De Bonne (Grenoble), Ginko (Bordeaux) et Bottière-Chénaie (Nantes) [Doctoral dissertation, INSA de Lyon].
Charlot-Valdieu, C., & Outrequin, P. (2011). Ecoquartier-Mode d’emploi. Editions Eyrolles.
Ndiaye, A., Carimentrand, A., & Gallard, M. R. (2015). Les écoquartiers, territoires d’expérimentation des nouvelles utopies urbaines? Le cas de l’habitat participatif. Développement durable et territoires. Économie, Géographie, Politique, Droit, Sociologie, 6(2).
Leger-Smith, A. (2021). Critique de paysage de l’écoquartier Vidailhan à Balma, entre écologie de l’espace public et identité territoriale urbain-rural. Textes et Contextes, (16-2).
Souami, T. (2011). Eco-districts and sustainable urban planning. French documentation.
Yepez-Salmon, G. (2011). Construction of an environmental assessment tool for eco-neighborhoods: towards a systemic method for implementing the sustainable city. University of Bordeaux, 1.
Roudil, N. (2023). When large complexes become unequal and normative eco-neighborhoods on the outskirts of metropolises. Spaces and Societies.

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما