پنجره، عنصر اصیل منظر؛ زیبایی‌شناسی پنجره در نگارگری دوره صفوی

نوع مقاله: ترویجی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه پژوهش هنر، دانشگاه الزهرا، تهران

2 پژوهشگر دکتری پژوهش هنر، دانشگاه الزهرا، عضو هیئت علمی مرکز پژوهشی نظر، تهران

چکیده

نگارگری از زمره هنرهای سنتی است که زبان و بیان آن از ویژگیهای منحصر به خود تبعیت می کند. بسیاری از پژوهشگران از یکسو با دیدگاه های مختلف که اغلب دنباله رو رویکردهای سنت گرایی و عرفانی هستند، به مطالعه فراواقعیت های آن پرداخته و از سوی دیگر برخی محققان به دلیل فقدان آثار به جامانده از دوره های پیشین در حوزه های مختلف از جمله معماری، باغ سازی، شهرسازی، هنر و فرهنگ به آن روی آورد ه اند و از خلال خوانش آنها به ویژگیهای سبکی این حوزهها در هر دوره پی می برند. به گواه ادبیات و تاریخ معماری ایران، پنجره به عنوان یک عنصر عملکردی از همان ابتدای تاریخ سکونت در معماری ایران باستان و دوران اسامی حضوری پررنگ داشته، به طوری که نقش نوررسانی و تهویه هوای داخل ابنیه را عهده دار بوده است. در دوران صفوی پنجره به عنوان گون های مشبک و پرده دار مطرح می شود که امکان دیدن، بدون دیده شدن را فراهم می سازد. این گونه جدید به افراد به ویژه بانوان دوره صفوی اجازه م یداد به رغم منع حضور مستقیم در مراسم، جشن ها و دیگر رویدادها، امکان مشارکت و مشاهده بدون خدشه دارشدن خلوت و آسایش شان را داشته باشند که به خوبی با اصل محرمیت فرهنگ ایرانی  اسلامی نیز مطابقت داشت. با مطالعه نگاره های دوره صفوی به عنوان نقطه عطف نگارگری ایران، به نظر می رسد پنجره از یک عنصر کالبدی صرف که تنها وظیفه نوررسانی را برعهده دارد فراتر رفته و به واسطۀ برقراری تعامل انسان با محیط تبدیل به عنصری منظرین می شود؛ به طوری که نگارگر هوشمندانه از پنجره برای جای گذاری شخصیت ها و تعامل با فضای درون و بیرون بهره می گیرد. این مقاله با پذیرش فرض منظرین بودن عنصر پنجره ادعا میکند زیبایی شناسی آن در نگاره های دوره صفوی همچون دیگر پدیدههای منظرین شهری از سه مؤلفه عملکردی، هویتی و زیبایی به طور هم زمان تبعیت میکند و میتوان گفت زبان و بیان زیبایی شناسی پنجره در نگارگری دوران صفوی، زبان و بیانی منظرین است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Window Aesthetics in Safavid Miniature Window, the Original Element of Landscape

نویسندگان [English]

  • fatemeh kateb 1
  • padideh adelvand 2
1 Ph.D in Architecture, Faculty member in Alzahra University
2 Ph.D Candidate in Art Research, Faculty member of NAZAR research centre
چکیده [English]

 miniature is one of the traditional arts which follow the features of its own speech. Many researchers from one hand with different perspectives often followed by traditionalism and mystical approaches, study the ultra facts of this art and on the other hand, other researchers due to the lack of artifacts remained by the past eras in various fields such as architecture, gardening, urbanism, art and culture have turned to this art and realized the stylistic features of each of these areas by reading them out. Based on the literature and architecture history of Iran, “window”, as a functional element has had a strong presence from the beginning of “residence” in the ancient Islamic architecture, as it has been responsible for the lighting and ventilation of air to the inside of the buildings. During the Safavid era, window as a webbed mesh item provides a way of seeing without being seen. This new item allowed the women of the Safavid period, to participate in ceremonies and have their own observation without impairing their privacy and composure despite the prohibition of their direct participation in the ceremonies, festivals and other events that, was well consistent with the principles of confidentiality of Iranian culture. By reading through the painting artworks of Safavid era as the turning point of the miniature painting of Iran, window is beyond a mere physical element that is responsible simply for lighting task, hereupon due to the presence of human interaction with the environment, it is converted to an landscape element; accordingly the artist painter, exploit intelligently the window for emplacement of characters and a way of interact between the indoor and outdoor environment. This article upon the presuming of “window” as a landscape element, claims that its aesthetic aspect is also pursue three goals of “function”, “aesthetic” and “identity” in addition to the landscape objectives. The miniature painter illustrates the functional aspect of window by using the white color for interior space of it to convey lighting concept and also through emplacement of the characters inside the framework manifests the interaction with the environment. The principle of confidentiality and hierarchies as a matter of culture and faith in land of Iran, with the element of window and its lattice design and curtains which were common in the Safavid period, are also observed in the painting miniatures; for that reason, the majority of women in the painting artworks are portrayed in the window frame in line with the concept of providing comfort and safety for them while participating in ceremonies and events. The aesthetic aspect of window is fulfilled through decoration, which the principles of traditional arts especially miniature painting; decoration especially the geometric ones in window frames implies the importance of it to the painter. According to the miniature painting of Safavid era, it can be said that the picturesque of window in this era was quite comply with the landscape-oriented aesthetic aspects. In other words, the tradition of Iranian-Islamic architecture of this era has been a landscape based convention that employing of the three elements of beautification including function, identity and aesthetic confirms the claim.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Window
  • Miniature Painting
  • Safavid Era
  • landscape
  • function
  • Identity
  • Aesthetic