چهار باغ؟ بررسى منشأ پیدایش نظریه چهارباغ به عنوان الگوى هنر باغسازى ایرانى

نوع مقاله: ترویجی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

2 دانشکده معماری، دانشگاه مازندران

چکیده

تلاش براى بازسازى زندگى پس از مرگ دربهشت بر روى زمین در باور بسیارى از فرهنگ‌ها از جمله ایران یکى از دلایل ایجاد فضاهایى مانند باغ شده است. در مورد این موضوع که باغ ایرانى تمثیلى از بهشت و کوششى در رسیدن به بهشت آرمانى در این دنیا است، نوشته‌هاى بسیارى وجود دارد که در این بین تأثیر چهار نهر بهشتى در فرم و هندسه باغ، به صورت برجسته‌ترى نمایش داده شده است. مقاله حاضر با تأکید بر تأثیر معنایى بهشت در طرح‌اندازى باغ ایرانى، بر آن است تا به نقد تأثیر صورى بهشت بر هندسه باغ بپردازد. در مورد باغ‌هاى پیش از اسلام، اعتقاد ایرانیان به تقسیم دنیا به چهار قسمت و در مورد باغ‌هاى پس از اسلام نهرهاى چهارگانه بهشت موعود در قرآن از دلایل ایجاد هندسه چهاربخشى در باغ به شمار می‌روند. هدف این نوشتار تحلیل یا نفى تأثیر معنایى بهشت و آرزوى ایرانیان در ساماندهى منظر به مثابه بهشت نیست بلکه تأثیر صورى آن را نفى می‌کند. آنچه درباره تقسیم جهان به چهار بخش وجود دارد یا برگرفته از افسانه‌ها و یا کتاب مقدس یهود (تورات) است که باغ عدن را منزلگاه نخستین انسان مى‌داند، و سند مکتوبى بر این مدعا وجود ندارد که ایرانیان پیش از اسلام نیز جهان را تشکیل شده از چهار بخش می‌دانستند، بلکه آموزه‌هاى دینى زرتشت مبین نظریات دیگرى در این باب است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Chahār Bāgh? A Study of the Origin of the Chahār Bāgh Concept as a Model for Iranian Gardens

نویسندگان [English]

  • Seyed-Amir Mansouri 1
  • Vahid Heidar Nattaj 2
چکیده [English]

One of the reasons man has created gardens is to rebuild heaven on earth. So far, a lot has been written about how Iranian gardens are meant to exemplify heaven and represent an attempt to realize the dream of life in paradise on earth. The idea of four heavenly streams has had a great influence on the structure and geometric design of Iranian gardens. This article adopts a critical approach toward the idea that the structure of gardens has been influenced by man’s beliefs about heaven with an emphasis on the influence of heaven as a concept rather than a form. Iranians built gardens based on a geometric four-part design. The general idea is that this design was based on the pre-Islamic belief in a four-part world and remained intact in the Islamic era as a result of the Islamic belief in four heavenly streams mentioned in the Qur’an. This article does not intend to analyze or rule out the idea that the structure of Iranian gardens was influenced by heaven as a concept rather it argues against the influence of heaven as any exact form. The idea of a world divided into four parts is based either on legend or on the Torah which considers the Garden of Aden as man’s first dwelling place. However, there is no written document to prove that Iranians believed in a four-part world in the pre-Islamic era. In fact, Zoroastrian religious teachings reveal completely different ideas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iranian gardens
  • the four-part model
  • Chahār Bāgh (Persian for four gardens)
  • the four heavenly streams