تحلیل کالبدی میدان‌های تاریخی ایران

نوع مقاله: ترویجی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد معماری منظر، دانشگاه تهران

2 دکتری تاریخ معماری، استادیار دانشگاه تهران

چکیده

چگونگی هویت‌بخشی به فضاهای شهری امروز از مسایل چالش‌برانگیز در معماری و شهرسازی ایران است. مطالعه و استخراج ویژگی‌های زیبایی‌شناختی فضاهای شهری تاریخی ایران، به منظور تداوم هویت نسخه امروزین آنها لازم و ضروری است. میدان لزوماً یک فضای شهری نیست، اما همان‌طور که در تاریخ دیده شده، به تدریج با قرارگیری در بافت شهر توانسته تبدیل به فضایی شهری با بدنه‌های طراحی شده، شود. بررسی زیبایی‌شناسی کالبدی این نوع از میدان‌های تاریخی به شناخت ویژگی‌های خاص آنها می‌انجامد. اغلب پژوهش‌های مرتبط با ویژگی‌های فضاهای شهری تاریخی به صورت پراکنده و غیر منسجم است. برای این منظور در مقاله حاضر، دستاوردهایی که پیرامون ویژگی‌های فضاهای شهری تاریخی ایران متداولند در چهار میدان انتخابی مورد مطالعه قرار گرفتند. ویژگی‌های متداول فضاهای شهری از این قرارند: هر فضا برای اینکه تعریف شود، باید عناصری تحدید‌کننده داشته باشد، در تمام فضاهای شهری، به وفور گوشه‌های راست و تأکید در محور‌های تقارن دیده می‌شود، در دسترسی به تمامِ فضاهای شهری ایرانی، همواره یک تداومِ فضایی وجود داشته است، ایرانیان هر جا فضای بازی در شهر می‌یافتند، در صورتی‌که با عملکردِ فضا، مغایرتی نداشت، از آب‌نما یا گیاهان یا هر دو استفاده می‌کردند، در تمام فضاهای ایرانی اعم از شهری یا معماری، عناصر معماری خاص ایرانی استفاده می‌شده است. با بررسی این ویژگی‌ها و طبقه‌بندی آنها در قالب اصول زیبایی‌شناسانه، می‌توان لایه‌های نظام حاکم بر عناصر میدان و چگونگی ترکیب آنها را نتیجه‌گیری کرد. در پایان لایه‌های نظام حاکم بر میدان‌ها به طور خلاصه، به صورت «نظام عناصر» شامل نظام‌های عناصر معماری، عناصر طبیعی، عناصر مصنوع ثابت و موقّت و «نظام ترکیب» شامل نظام ترکیب عناصر، نظام هندسی، نظام فضایی، نظام رنگ و نور و نظام مصالح تقسیم‌بندی می‌شوند. می‌توان از این نظام‌های لایه‌ای در طراحی فضاهای شهری امروزی استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Physical Analysis of Historical Squares in Iran

نویسندگان [English]

  • Narges Aghabozorg 1
  • Heshmatollah Motedayen 2
1 , M.A. in Landscape Architecture, University of Tehran, Iran.
2 Ph.D. in History of Architecture, Assistant professor, University of Tehran, Iran.
چکیده [English]

In order to protect the identity of Iranian urban spaces, studying about and extracting the main features of Iranian traditional urban spaces are necessary. Squares are not necessarily urban spaces, but as we have seen throughout the history, being located in the city context, they have gradually transformed into urban spaces with designed bodied. Reviewing the physical aesthetics of such historical squares leads to understanding their specific features. Particularly, research pursuant to the study the features of historical urban spaces is incoherent. In the present paper, common achievements respecting historical urban spaces of Iran are investigated. These common features are as follows: each space- to be defined- needs to have limiting elements; in all urban spaces, right corners and emphasis on symmetry axis are abundantly found; to access all Iranian urban spaces, there is always a spatial continuity; wherever not inconsistent with the space function, Iranian used to take advantage of fountains, plants or both; and in all Iranian spaces-whether architectural and urban-Iranian specific architectural elements have been used. By examining these features and classifying them into aesthetic principles, the system layers upon square elements and their compositions can be concluded. Finally, system layers upon square elements are briefly categorized in the form of “elements system” including architectural elements system, natural elements, temporary and permanent artifacts, and in the form of “composition system” including elements compositions, geometric, spatial, color, light, and materials systems. The layering system can be used in designing modern squares.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iranian historical squares
  • Urban Space
  • physical aesthetics
  • aesthetic systems