تعامل شهر اهواز با رود کارون

نوع مقاله: ترویجی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد معماری منظر، گروه معماری منظر، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

2 دانشجوی معماری منظر/ دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شیراز

چکیده

رودخانه‭ ‬کارون‭ ‬در‭ ‬جنوب‭ ‬ایران‭ ‬از‭ ‬پیش‭ ‬از‭ ‬اسلام،‭ ‬از‭ ‬تمدن‌ساز‌ترین‭ ‬رودخانه‌های‭ ‬این‭ ‬منطقه‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬شهر‭ ‬اهواز‭ ‬که‭ ‬پیشینه‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬پیش‭ ‬از‭ ‬دوران‭ ‬ساسانی‭ ‬بازمی‌گردد‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬همین‭ ‬رودخانه‭ ‬شکل‌گرفته‭ ‬است‭. ‬لبه‭ ‬شهری‭ ‬رودخانه‭ ‬کارون‭ ‬در‭ ‬شهر‭ ‬اهواز‭ ‬همواره‭ ‬تحت‭ ‬تأثیر‭ ‬نوع‭ ‬تعامل‭ ‬این‭ ‬شهر‭ ‬با‭ ‬رودخانه‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬طول‭ ‬تاریخ‭ ‬اهمیت‭ ‬رودخانه‭ ‬کارون‭ ‬برای‭ ‬ساکنین‭ ‬این‭ ‬منطقه‭ ‬فراتر‭ ‬از‭ ‬عنصری‭ ‬جهت‭ ‬تأمین‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬به‌عنوان‭ ‬زیرساخت‭ ‬اصلی‭ ‬در‭ ‬رونق‭ ‬اقتصادی‭ ‬شهر‭ ‬عمل‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬ارتباط‭ ‬اقتصادمحور‭ ‬شهر‭ ‬و‭ ‬رودخانه‭ ‬موجب‭ ‬شده‭ ‬بود‭ ‬تا‭ ‬در‭ ‬طی‭ ‬سالیان‭ ‬لبه‭ ‬شهری‭ ‬رودخانه‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬منطقه‭ ‬با‭ ‬کاربری‭ ‬تجاری‭ ‬شکل‭ ‬گیرد‭. ‬این‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬دهه‌های‭ ‬اخیر‭ ‬با‭ ‬رویکردهای‭ ‬متفاوتی‭ ‬که‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬تعامل‭ ‬با‭ ‬کارون‭ ‬اتخاذشده،‭ ‬رودخانه‭ ‬به‌تدریج‭ ‬نقش‭ ‬اقتصادی‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬نظام‭ ‬شهری‭ ‬ازدست‌داده‌‭ ‬و‭ ‬متعاقب‭ ‬آن‭ ‬لبه‭ ‬شهر‭ ‬و‭ ‬رودخانه‭ ‬دچار‭ ‬اخلال‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬چنانچه‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬می‌رسد‭ ‬شهر‭ ‬حیات‭ ‬اقتصادی‭ ‬خویش‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬رودخانه‭ ‬مجزا‭ ‬نموده‌‭ ‬و‭ ‬توسعه‭ ‬آن‭ ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬رودخانه‭ ‬شکل‭ ‬نمی‌پذیرد‭. ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬سبب‭ ‬شده‭ ‬تا‭ ‬هویت‭ ‬لبه‭ ‬شهری‭ ‬اهواز‭ ‬که‭ ‬طی‭ ‬قرون‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬رودخانه‭ ‬شکل‌گرفته‭ ‬دچار‭ ‬آسیب‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬دنبال‭ ‬آن‭ ‬شهر‭ ‬با‭ ‬چالش‌های‭ ‬متعددی‭ ‬روبرو‭ ‬شود‭. ‬این‭ ‬پژوهش‭ ‬باهدف‭ ‬بررسی‭ ‬و‭ ‬تحلیل‭ ‬چگونگی‭ ‬و‭ ‬چرایی‭ ‬رابطه‭ ‬شهر‭ ‬اهواز‭ ‬و‭ ‬رودخانه‭ ‬کارون‭ ‬در‭ ‬طول‭ ‬تاریخ‭ ‬و‭ ‬شکل‌گیری‭ ‬لبه‭ ‬شهری‭ ‬کارون‭ ‬و‭ ‬آسیب‌شناسی‭ ‬آن،‭ ‬در‭ ‬دو‭ ‬بخش‭ ‬ابتدا‭ ‬به‭ ‬بیان‭ ‬ارتباط‭ ‬شهر‭ ‬و‭ ‬رودخانه‭ ‬در‭ ‬گذشته‭ ‬و‭ ‬پس‌ازآن‭ ‬به‭ ‬تحلیل‭ ‬رویکردها‭ ‬و‭ ‬اقداماتی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬دهه‌های‭ ‬اخیر‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬صورت‭ ‬گرفته،‭ ‬می‌پردازد‭. ‬

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Karun’s lips: etiology of an urban edge Evaluation of urban approaches and actions on relationship of Ahvaz city and Karun River

نویسندگان [English]

  • Morteza Hemmati 1
  • Azarnush Amiri 2
چکیده [English]

Prior to Islam, Karun River in south of Iran was a base for emerging many civilizations. The city of Ahvaz which its history goes back to pre-Sasanid era has formed along this river. Karun River’s urban edge of Ahvaz has always been influenced by the interaction between the city and the river. Throughout history, the significance of the Karun for the inhabitants of this region has gone beyond a supplier element for water and provided as the main infrastructure for prospering of the economy of the city. Economy-based relation of the city and the river over the years had caused the formation of the river’s urban edge with commercial use in this region. However, in recent decades, due to the different approaches being taken to deal with Karun, gradually the river has lost its economic role in urban system and subsequently the edge of the city and the river has been disturbed. Therefore, with these approaches it seems that the city has separated its economic life from the river and its development haven’t been formed based on the river. This has damaged the identity of the Ahvaz’s urban edge that has been shaped based on the river over the centuries and subsequently the city faced multiple challenges. This study aimed to investigate the relationship between the city of Ahvaz and Karun River throughout the history and to analyze and pathology of the Karun’s urban edge. For this purpose, in two parts, this article addresses firstly the relation between the city and the river in the past and then analysis the approaches and measures have been taken during the last decades towards it.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban edge
  • Relationship between city and river
  • Urban Identity
  • Karun river
  • City of Ahvaz
افش‍ار سیستانی، ایرج. (1380). آثار باستانی و تاریخی خوزستان. تهران : انتشارات روزنه.
جاوید، امیرحسین، شفیعی، زهرا و کاشفی الاصل، مرتضی. (1389). نحوه شور شدن رودخانه کارون براثر پدیده جزر و مد خلیج‌فارس با استفاده از مدل ریاضی. مجله علوم پایه دانشگاه آزاد اسلامی 20(75) : 99-110.
کسروی، احمد. (1384). تاریخ پانصد ساله خوزستان. تهران : انتشارات دنیای کتاب.
مجتهدزاده، روح الله و نام آور، زهرا .(1385). اهواز: میراث ناشناخته. مجله اثر40 (41) : 223-239.
مجتهدزاده، روح الله و نام آور، زهرا .(1391). در جستجوی هویت شهری اهواز. تهران : مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی.
همدانی، علی کرم. (1387). اهواز، دائره‌المعارف بزرگ اسلامی. تهران : مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.

Ali. A, Al-Ansari, N & Knutsson, S. (2012). Morphology of Tigris River within Baghdad city. Hydrol, Earth Syst. Sci. 16: 1-8.
Knoll, M , Lubken, U & Schott, D. (2017). Rivers Lost, Rivers Regained: Rethinking City-River Relations. Pennsylvania: University of Pittsburgh.
Namavar, Z & Mojtahedzadeh, R. (2015). Economy, the fundamental element of urban identity of Ahwaz. Journal of Economics and Engineering, 6 (1): 183-188.
Phong, L. (2015). The relationship between rivers and cities: influences of urbanization on the riverine zones (a case study of Red River zones in Hanoi, Vietnam. Transactions on ecology and the environment, (193): 27-43.
Suri, S & Janu, S. (2012). The river and the city: changing conception of the Yamuna in contemporary Delhi, towards a sustainable ecology, bounding African-Asian congress. Indonesia: UB press.