نشریه علمی

مقایسۀ نقش دو رویکرد منظر و برنامه‌ریزی در ارتقاء کیفیت سکونت در ایران با تکیه‌ بر مسکن مهر

دوره 16، شماره 67
تابستان 1403
صفحه 26-39

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشیارگروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

3 دانشیار گروه شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.

چکیده
مسکن مهر امروزه با بحران جدی کیفیت سکونت روبه‌روست که ریشه‌های آن را باید در نظام برنامه‌ریزی آن جست‌وجو کرد. رویکرد برنامه‌ریزی مسکن در ایران - رویکرد متولی -که تحت‌تأثیر رخداد جنبش مدرنیسم اروپا در قالب طرح‌های جامع و تفصیلی ظهور کرده، به‌واسطۀ نگرش خاص خود به فضا و جهان‌بینی اتمیستی، سبب این بحران است. در مقابل رویکرد منظر با نگرش «کل‌نگر» ارتقاء کیفیت سکونت را در گرو نظامی از فضا می‌داند که متضمن کیفیت‌بخشی در قالب معیارهایی دوگانۀ ادراکی-مادی است. این پژوهش درصدد مقایسۀ مؤلفه‌هایی است که بر کیفیت سکونت در دو رویکرد «برنامه‌ریزی» و «منظر» اثرگذار بوده و سؤال اصلی پژوهش نیز چنین است که چه نسبتی میان مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت سکونت در دو رویکرد منظر و برنامه‌ریزی در سطوح مختلف در ایران برقرار است؟ هدف این پژوهش دستیابی به راهکاری جهت ارتقاء کیفیت سکونت در مسکن مهر از طریق تحلیل مقایسه‌ای بنیان‌های نظری «رویکرد برنامه‌ریزی» به‌عنوان رویکرد متولی مسکن مهر و رویکرد منظر است. رویکرد انجام این پژوهش کیفی، متکی بر تحلیل نظری دو رویکرد منظر و برنامه‌ریزی و مقایسۀ مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت سکونت در آن‌ها است که از طریق قیاس و استدلال منطقی انجام می‌شود. ارزیابی داده‌های برآمده از دیگر مطالعات، از طریق تطبیق با مؤلفه‌های پیشینی و قیاس میان آن‌ها صورت می‌پذیرد. «رویکرد برنامه‌ریزی» به‌واسطۀ نگاه‌بخشی و جزءنگر خود به مؤلفه‌هایی از کیفیت در محیط سکونت نظر دارد که علی‌رغم اهمیت آن‌ها، نتوانسته متضمن کیفیت‌بخشی به محیط شود. رخدادی که در رویکرد منظر در قالب «سازمان فضایی»و ایجاد یک «کل» توأماً ادراکی-کارکردی، به وجوه مختلف نیازهای ساکنان پاسخ داده و از طریق آن موجب ارتقاء کیفیت سکونت خواهد بود. از این‌رو می‌توان با«اصلاح» شرایط محیط - و نه با نگرشی ایده‌آل‌نگر - با اتخاذ رویکرد منظر در راستای احیاء سرمایه‌های اجتماعی ساکن در طرح مسکن مهر گام برداشت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparison between ‘Landscape’ and ‘Planning’ Approaches in Improving the Quality of Residence in Iran’s Mehr Housing

نویسندگان English

Sina Naseri 1
Seyed Amir Mansouri 2
Nasser Barati 3
1 Ph.D. in Landscape Architecture, Faculty of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Faculty of Architecture, College of Fine Art, University of Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Faculty of Architecture and Urbanism /Imam Khomeini International University (IKIU), Qazvin, Iran.
چکیده English

Mehr Housing now deals with a serious quality of residence, which is rooted in its planning system. The housing planning approach in Iran- the custodial approach- that emerged in the frame of a comprehensive plan influenced by the modernism movement in Europe is the reason for this crisis due to its specific attitude towards the space and atomist worldview. On the contrary, the landscape approach with its “holistic” attitude considers the improvement of residence quality depending on a system of space that guarantees the quality improvement in the frame of dual perceptual-physical criteria. This study aims to compare those components that affect the quality of residence within two “planning” and “landscape” approaches and asks what kind of relationship exists between components affecting the quality of residence within two landscape and planning approaches at different levels in Iran.  The purpose of this study is to achieve a strategy to improve the quality of residence in Mehr Housing through a comparative analysis of the theoretical foundations of “planning approach” as the custodial approach of Mehr Housing and the landscape approach. The research method of this study is qualitative based on the theoretical analysis of two landscape and planning approaches. The comparison between components affecting the quality of residence in these two approaches was made through logical reasoning. The assessment of data obtained from other studies was done by comparing them with previous components and comparison between them. Due to its sectoral and partial view on some components of quality in the residence environment, the “planning approach” could not guarantee the quality of the environment despite the importance of these components. This is the incident that has responded to the different needs of occupants by improving the quality of residence within the landscape approach in the frame of “spatial arrangement” and creating a “whole” that is simultaneously perceptual and functional. Hence, it is possible to revive the potential social capital in the Mehr Housing Project by “modifying” the conditions of the environment with an idealistic attitude- adopting a landscape approach. 

کلیدواژه‌ها English

  • Quality of Residence
  • Landscape Approach
  • Planning Approach
  • Mehr Housing
ابراهیمی بوزانی، مهدی و فدایی جزی، فهیمه. (1399). تحلیلی بر کیفیت زندگی در محلات شهری (مورد مطالعه: مسکن مهر شاهین‌شهر). برنامه‌ریزی توسعۀ کالبدی، 5 (4)، 135-153. https://doi.org/10.30473/PSP.2021.49274.2206
اجزاشکوهی، محمد و ارفعی، جواد. (۱۳۹۴). بررسی میزان رضایت‌مندی ساکنان از مسکن مهر شهر بجستان. پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 6 (22)، 33-42. https://doi.org/20.1001.1.22285229.1394.6.22.3.9
آجیلیان ممتاز، شیوا؛ رفیعیان، مجتبی و آقاصفری، عارف. (1396). بررسی عوامل مؤثر بر رضایت‌مندی سکونتی از پروژه‌های مسکن اقشار کم‌درآمد (مورد پژوهشی: مسکن مهر قرقی (شهرک مهرگان)). معماری و شهرسازی ایران، 8 (1)، 247-257. https://doi.org/10.30475/isau.2018.62060
احمدی، پروین و چاره‌جو، فرزین. (1400). بررسی میزان رضایت‌مندی ساکنان مسکن مهر از کیفیت سکونتی آن با رویکردی ویژه به شاخص‌های مسکن پایدار نمونة موردی: مسکن مهر شهرک بهاران. برنامه‌ریزی فضایی، 11 (1)، 151-178. https://doi.org/10.22108/SPPL.2020.116756.1378
آروین، محمود؛ فرجی، امین و آژند، مرتضی. (1399). تأثیر رضایت‌مندی سکونتی بر ماندگاری جمعیت در طرح‌های مسکن مهر شهر بهبهان. پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 11 (41)، 83-98. https://doi.org/20.1001.1.22285229.1399.11.41.6.5
آزاد ارمکی، تقی. (1388). ابعاد اجتماعی-فرهنگی و مسکن مهر. منظر، 1 (2)، 46.
آزادخانی، پاکزاد؛ توکلی نغمه، مصطفی و خداداد، مهدی. (1397). ارزیابی و سنجش میزان رضایت‌مندی از مجتمع‌های مسکن مهر (منطقۀ پردیسان شهر مقدس قم). جغرافیا و مطالعات محیطی، 7 (28)، 47-60.
آل‌هاشمی، آیدا و منصوری، سید امیر. (1396). منظر؛ مفهومی درحال تغییر؛ نگاهی به سیر تحول مفهوم منظر از رنسانس تاکنون. باغ نظر، 14 (57)، 44-33.
اوستروفسکی، واتسلاف. (1395). کتاب شهرسازی معاصر: از نخستین سرچشمه‌ها تا منشور آن (ترجمۀ لادن اعتضادی). مرکز نشر دانشگاهی (سمت).
براتی، ناصر. (1383). جهان‌بینی کل‌نگر در برابر رویکرد جزء‌گرایانه در شهرسازی. باغ نظر، 1 (1)، 7-24.
برک، آگوستن. (1387). منظر، مکان، تاریخ. باغ نظر، 5 (9)، 81-90.
بهراد، علیرضا؛ اکبری، پرویز و احمدی، ملیحه. (1398). تعیین و ارزیابی مؤلفه‌های کیفی مسکن مهر از نظر شاخص‌های کالبدی مسکن با استفاده از روش TOPSIS-AHP (نمونۀ موردی کرمان). برنامه‌ریزی توسعۀ کالبدی، 6 (1)، 25-38. https://doi.org/10.30473/psp.2019.5829
بهمنی، افشین و قائد رحمتی، صفر. (1395). ارزیابی مسکن مهر از نظر شاخص‌های کیفی مسکن مناسب (نمونۀ موردی: مسکن مهر 22 بهمن شهر زنجان). جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، 14 (1)، 47-61. https://doi.org/10.22067/geography.v14i1.41052
جافری، رحیم؛ موسوی، میرنجف و مصیب‌زاده، علی. (1398). سنجش عوامل مؤثر بر رضایت‌مندی از مساکن گروه‌های کم‌درآمد شهری (مطالعۀ موردی: مسکن مهر شهرضا). جغرافیای اجتماعی شهری، 6 (2)، 169-186.
جعفرپور، وحید. (1396). ارزیابی استراتژی مسکن مهر. موجک.
جوکار، علی‌قلی. (1395). آثار و پیامدهای فرهنگی معماری مجتمع‌های مسکونی آپارتمانی با تأکید بر مسکن مهر. آثار فکر.
حبیبی، امین. (1388). تحولات مفهومی منظر. منظر، 1 (3)، 71-70.
داداش‌پور، هاشم و روشنی، صالح. (1391). شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت محیط مسکونی در محله‌های قدیمی (مطالعۀ موردی: محلۀ سنگلج تهران). مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 3 (10)، 1-20.
درودی، محمدرضا؛ جهانشاهلو، لعلا و شهریاری، سیدکمال‌الدین. (1393). سنجش میزان رضایت‌مندی ساکنین مسکن مهر با رویکرد مدیریت شهری (مطالعۀ موردی: مجتمع بوستان شهر جدید هشتگرد). اقتصاد و مدیریت شهری، 3 (9)، 125-141.
راهب، غزال. (1398). تحلیل اجمالی فرایند اجرای مسکن مهر. مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی.
رضایی خبوشان، رضا و نعمتی‌مهر، مرجان. (1394). سنجش کیفیت محیط مسکونی در برنامۀ مسکن مهر براساس نشانگرهای کیفیت زندگی (مورد پژوهش: مسکن مهر شهر جدید پردیس). صفه، 25 (2)، 53-70.
رضایی خبوشان، رضا و نعمتی‌مهر، مرجان. (1400). برنامه‌‌ریزی فضایی ارتقای کیفیت محیط مسکونی مبتنی‌بر نتایج ارزیابی رضایت‌‌مندی ساکنان مورد پژوهش: مسکن مهر شهر جدید پردیس. صفه، 31 (3)، 79-96. https://doi.org/10.52547/SOFEH.31.3.79
رفیعیان، مجتبی؛ مسعودی‌راد، ماندانا، رضایی، مریم و مسعودی‌راد، مونا. (1393). سنجش میزان رضایت‌مندی ساکنان از کیفیت سکونتی مسکن مهر مورد شناسی: مهرشهر زاهدان. جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 4 (12)، 135-150.  https://doi.org/10.22111/gaij.2014.1671
رهنما، محمدرحیم و کمانداری، محسن. (1394). سنجش میزان رضایت‌مندی ساکنین از کیفیت محیط مسکونی در شهر کرمان (مطالعۀ موردی: پروژۀ مسکن مهر شهرک مهرگان). جغرافیای اجتماعی شهری، 2 (1)، 39-59.  https://doi.org/10.22103/juas.2015.1789
رهنمایی، محمدتقی و شاه‌حسینی، پروانه. (1392). فرایند برنامه‌ریزی شهری ایران. سمت.
رئیس دانا، فریبرز. (1388). برنامه‌ریزی مسکن و مسکن مهر. منظر، 1 (2)، 45.
زنگانه، احمد؛ پریزادی، طاهر و مسکنی، شراره. (1400). ارزیابی میزان رضایت‌مندی شهروندان از کیفیت محیط شهری (مورد مطالعه: مسکن مهر شهر رشت). مطالعات جغرافیایی نواحی ساحلی، 2 (3)، 31-52.
زنگنه، مینا؛ قهرمانی، مریم و گودرزی سروش، محمدخلیل. (1396). سنجش میزان رضایت‌مندی ساکنان از کیفیت سکونتی مسکن مهر در شهر همدان. مطالعات محیطی هفت حصار، 6 (22)، 31-44. https://doi.org/20.1001.1.23225602.1396.6.22.5.4 
ستاریان، بیت‌الله. (1388). اقتصاد شهر و مسکن مهر. منظر، 1 (2)، 48.
سیاف‌زاده، علیرضا و پای‌بند، ناهید. (1398). ارزیابی وضعیت پروژه‌های مسکن مهر از دیدگاه ساکنان مطالعۀ موردی: مسکن مهر شهرستان دزفول. جغرافیایی سرزمین، 16 (63)، 1-16.
سیف‌الدینی، فرانک. (1381). فرهنگ واژگان برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای. نشر دانشگاه شیراز.
شاهی آقبلاغی، عارف؛ زنگنه، یعقوب، خدابنده‌لو، حسن و درودی‌نیا، عباس. (1395). سنجش شاخص‌های کیفیت محیط شهری (مطالعۀ موردی: مسکن مهر شهر سبزوار). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، ۷ (۲۶)، 54-72.
شکرگزار، اصغر؛ سجودی، مریم؛ محمدزاده، ربابه؛ شعبانپور، احد و نظری، فرهاد. (1395). سنجش میزان رضایت‌مندی ساکنان مسکن مهر (مطالعۀ موردی: مسکن مهر شهر رشت). جغرافیا و مطالعات محیطی، 5 (17)، 79-90.
شمس‌الدینی، علی؛ صفاریان، عماد و نکویی‌بخش، محمدرضا. (1397). شناسایی چالش‌ها و ارزیابی عملکرد مسکن مهر از دیدگاه شهروندان (مطالعۀ موردی: شهرک پردیس- کازرون). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 50 (3)، 609-625. 10.22059/jhgr.2018.201539.1007188
شیبانی، مهدی. (1388). منظر شهری و مسکن مهر. منظر، 1 (2)، 49.
شیخ‌الاسلامی، علیرضا و اکبری، ساسان. (1400). ارزیابی میزان رضایت‌مندی ساکنان مجتمع‌های مسکونی مهر با رویکرد آینده‌پژوهی (مطالعۀ موردی: مسکن مهر شهر بنک). جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری چشم‌انداز زاگرس، 13 (47)، 71-97.
شیعه، اسماعیل. (1369). مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی شهری. انتشارات دانشگاه علم و صنعت.
صفایی‌پور، مسعود و زادولی خواجه، شاهرخ. (1396). سنجش میزان رضایتمندی از پروژه‌های مسکن مهر مورد شناسی: مسکن مهرشهر جدید سهند تبریز. جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 7 (23)، 149-164. https://doi.org/10.22111/gaij.2017.3230
ضابطیان، الهام و الیاس‌زاده، سید نصیرالدین. (1396). مستندسازی مسکن مهر در پنج استان منتخب. مرکز تحقیقات مسکن و شهرسازی.
ضرغامی، اسماعیل؛ قنبران، عبدالحمید و سعادتی وقار، پوریا. (1398). مقایسۀ تطبیقی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر بهبود رضایت‌مندی سکونتی در مجموعه‌های مسکونی اقشار کم‌درآمد (مطالعۀ موردی: مجتمع‌های مسکونی مهر غدیر، مهر فرهنگیان و مهر کوی رضا در شهر همدان). مطالعات شهری، 9 (33)، 93-108. https://doi.org/10.34785/J011.2019.681
طاهر طلوع‌دل، محمدصادق؛ پورباقر، سمیه و مهدوی، لیلا. (1397). بررسی رضایت‌مندی ساکنان مسکن مهر تهران مبتنی بر معیارهای کالبدی و منظری. معماری و شهرسازی ایران، 8 (1)، 21-15.
عباس‌زادگان، مصطفی. (1388). توسعۀ پایدار شهری و مسکن مهر. منظر، 1 (2)، 47.
عباسی، حیدر. (1390). برنامه‌گریزی در سیاست‌های مسکن ایران: مسکن مهر. جستارهای شهرسازی، 10 (35)، 98-103.
علاءالدینی، پویا و جمشیدی‌نسب، مریم. (1394). مسکن مهر و حق به شهر جماعت‌های جدید: مطالعۀ موردی پروژۀ پرند. توسعۀ محلی (روستایی-شهری)، 7 (2)، 241-258.
غمامی، مجید. (1400). یک «غفلت» و دو «سوءتفاهم» در زمینۀ طرح‌های جامع شهری و منطقه‌ای. نشر نی.
فیروزی، محمدعلی؛ نعمتی، مرتضی و داری‌پور، نادیا. (1395). ارزیابی سطح رضایت‌مندی ساکنان از طرح مسکن مهر در استان خوزستان با تأکید بر مسکن پایدار (مطالعۀ موردی: شهرستان امیدیه). مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌‎های انسانی، 11 (34)، 53-66.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. (1358). پژوهشکدۀ شورای نگهبان.
کوربوزیه، لو. (1389). منشور آتن، چهارمین کنگرۀ بین‌المللی معماری مدرن (معرفی و ترجمۀ محمدمنصور فلامکی). نشر فضا.
کیانی سلمی، صدیقه؛ شاطریان، محسن و قنبری، رعنا. (1398). مدل‌یابی و تبیین رضایت‌مندی از ابعاد اجتماعی و کالبدی مسکن مهر (مطالعۀ موردی: مسکن مهر شهرکاشان). مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 14 (2)، 441-456.
گروه مطالعات شرکت رهپو ساخت شارستان. (1393). ارزیابی طرح مسکن مهر. نشر آذرخش.
گلکار، کوروش. (1378). کندوکاوی در طراحی شهری. مرکز مطالعات و تحقیقات وزارت مسکن و شهرسازی.
لک، نیلوفر؛ کریمی، باقر و موحد، خسرو. (1400). آسیب‌شناسی اجتماعی مجتمع‌های مسکونی اقشار کم‌درآمد براساس شاخص‌های کالبدی معماری (نمونۀ موردی: شهر جدید صدرا). جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 11 (45)، 269-280. https://doi.org/10.22034/JGEOQ.2021.140787
لک، نیلوفر؛ کریمی، باقر و موحد، خسرو. (1401). ارزیابی میزان آسیب‌های اجتماعی مجتمع‌های مسکونی اقشار کم‌درآمد براساس ابعاد کالبدی (نمونۀ موردی: شهر جدید صدرا). جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 12 (47)، 260-280. https://doi.org/10.22034/JGEOQ.2022.312319.3377
مجتهدزاده، غلامحسین. (1391). برنامه‌ریزی شهری در ایران. انتشارات پیام نور.
محمدی دوست، سید سلیمان؛ خانی‌زاده، محمدعلی و نمازیان، فریبا. (1397). سنجش میزان رضایت‌مندی از مسکن مهر با تأکید بر ابعاد پایداری اجتماعی (مطالعۀ موردی: مسکن مهر شهر یاسوج). مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 13 (1)، 251-266.
مسعودی‌راد، ماندانا؛ ابراهیم‌زاده، عیسی و رفیعیان، مجتبی. (1396). ارزیابی سیاست مسکن مهر با توجه به شاخص‌های پایداری نمونه: شهر خرم‌آباد. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 28 (2)، 1-20.  10.22108/gep.2017.98119.0
معمری، ابراهیم؛ میرکتولی، جعفر و بزی، خدارحم. (1398). ارزیابی و پایش سیاست‌های تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد شهری از منظر شاخص‌های پایداری مسکن (مطالعة موردی: مسکن مهر گرگان). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 7 (4)، 723-741. https://doi.org/10.22059/JURBANGEO.2019.265122.969
ملکشاهی، غلامرضا؛ نیک‌پور، عامر و حبیبی، ساناز. (1397). مقایسۀ میزان رضایت‌مندی ساکنان از مجتمع‌های مسکن مهر دولتی و خود مالک (مطالعۀ موردی: شهر آمل). مطالعات شهری، 7 (27)، 41-52.  https://doi.org/10.34785/J011.2018.00707
ملکی، سعید؛ حسینی، سید رضا؛ ویسی، الهام و مختاری، صادق. (1394). سنجش رضایت‌مندی شهروندان از کیفیت سکونتی طرح مسکن مهر مطالعۀ موردی: شیرین‌شهر اهواز. پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 6 (23)، 155-168.
منافی‌آذر، رضا؛ نظری، عبدالحمید؛ ولایی، محمد و آرازی قطار، سعید. (1397). بررسی مکانی-فضایی و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی مسکن مهر میاندوآب. فضای جغرافیایی، 18 (62)، 137-157.
منصوری، سید امیر و فرزین، احمدعلی. (1398). رویکرد منظرین در طراحی شهر: روش‌شناسی طراحی شهری. انتشارات پژوهشکدۀ هنر، معماری و شهرسازی نظر.
منصوری، سید امیر. (1383). درآمدی بر شناخت معماری منظر. باغ نظر، 1 (2)، 69-78.
منصوری، سید امیر. (1389). چیستی منظر شهری. منظر، 2 (9)، 30-33.
مودودی ارخودی، مهدی و محمدی، زهرا. (1399). تبیین کیفیت زندگی ساکنان مسکن مهر مطالعۀ موردی: شهر قاین. شهر پایدار، 3 (2)، 31-45. https://doi.org/10.22034/JSC.2020.195619.1074
ناصری، سینا. (1398). آموزه‌های معماری منظر برای مسکن مهر (کارآمدی معماری منظر رهیافتی برای برون‌رفت از وضع موجود) نمونۀ موردی: مسکن مهر تهرانسر. منظر، 11 (49)، 48-57. https://doi.org/10.22034/manzar.2019.55420.1460
نورایی، همایون و کهن، فردین. (1397). ارزیابی طرح مسکن مهر به لحاظ معیارهای کمی و کیفی مسکن مناسب (مطالعۀ موردی: مسکن مهر شهرضا). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 9 (35)، 123-138.
نوری ایمانی، الهام؛ ملک‌فضلی، اصغر و سعیدنیا، احمد. (1398). سنجش رضایتمندی کیفیت محیط سکونتی از دیدگاه ساکنین مسکن مهر با تأکید بر بٌعد کالبدی-بصری (نمونۀ موردی: شهر اردبیل). مطالعات مدیریت شهری، 11 (40)، 17-30.
نوری، محمدجواد و اسدپور، کاوه. (1395). تبیین عوامل مؤثر بر میزان رضایتمندی ساکنان مسکن مهر از وضعیت سکونت (مطالعۀ موردی: شهر دهاقان). مطالعات شهری، 5 (18)، 63-76.
هال، پیتر. (1381). برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای (ترجمۀ جلال تبریزی). پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
یزدانی، محمدحسن؛ پاشازاده، اصغر و سعیدی، سمیرا. (1398). بررسی میزان رضایت‌مندی ساکنین مسکن مهر (نمونۀ موردی: مسکن مهر شام اسبی اردبیل). جغرافیا و برنامه‌ریزی، 23 (67)، 327-349.
یزدانی، محمدحسن؛ سلمانی، هاجر و پاشازاده، اصغر. (1396). بررسی رضایت‌مندی ساکنان مجتمع‌های مسکن مهر مطالعۀ موردی: مجتمع‌های مسکن مهر اوشیب و مهر ولایت بابل. جغرافیا و توسعه، 15 (47)، 253-270.  https://doi.org/10.22111/GDIJ.2017.3193
Amerigo, M. & Aragones, J. I. (1997). A Theoretical and Methodological Approach to the Study of Residential Satisfaction. Journal of Pscychology, 17, 47-57.
Campbell, A., Converse, P. & Rogers, W. (1976). The Quality of American Life: Perceptions, Evaluations and Satisfactions. Russell Sage Foundation.
Egoz, S., Makhzoumi, J. & Pungetti, G. (2011). The right to landscape: Contesting landscape and human rights. Ashgate.
Johnson, D. L. S. H. T. J., Bassett, M. L., Bowen, D. E., Crummey, J. S., Isaacson, D. N., Johnson, P., Lamb, M., Saul, A. & Winter-Nelson, E. (1997). “Meanings of environmental terms”. Journal of Environmental Quality, 26, 581-589.
Kweon, B. S., Ellis, C. D., Leiva, P. L. & Rogers, G. O. (2010). Landscape components, Land use and neighborhood satisfaction. Environment and Planning B: Planning and Design, 37 (3), 500-517.
Lansing, J. & Marans, R. (1969). Evaluation of Neighborhood Quality. Journal of American Planning Association, 35 (3), 195-199.
Lee, S. W., Christopher, D. E., Kweon, B. S. & Hong, S. K. (2008). Relationship between Landscape Structure and Neighborhood Satisfaction in Urbanized Areas. Landscape and Urban Planning, 85 (1), 60–70.
Nichol, J. & Wong, S. M. (2005). Modeling Urban Environmental Quality in a Tropical City. Landscape and Urban Planning, 73, 49-58.
Porteous, J. D. (1971). «Design with people: The quality of the urban environment». J. Environ. Behav, 3, 155-177.
RMB Internationalization Report. (1996). Quality of residence. RMB Institute.
Schultz, H. & Van Etteger, R. (2017). Walking. In A. van den Brink, D. Bruns, H. Tobi & S. Bell (Eds.). Research in landscape architecture methods and methodology. Routledge.