چشمه‌علی

نوع مقاله: ترویجی

نویسنده

استادیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

چکیده

اینکه چشمه، یک منظر مهم سرزمینی تلقی گردد، سنت ایرانی است. نام‌گذاری اسطوره‌ای، حجاری‌های روایی و آئینی بر صخره‌های مجاور چشمه، احداث معماری‌های اسطوره‌ای و حاکمیتی در جوار چشمه، برقراری سنت‌های اجتماعی در ایام خاص و رواج باورهای افسانه‌ای در شرح هویت چشمه مظاهر شکل‌گیری و قوام منظر چشمه است.
تولد یک سرزمین از آنجا آغاز می‌شود که نقاطی در آن به واسطه تجربه یا تفسیر انسان‌ها، معنای خاص پیدا می‌کنند و شناسه‌های «مکان» می‌شوند. زمینی که تعداد زیادی شناسه داشته باشد که در یک منظومه نقش‌آفرینی کنند و کلیت واحدی را تشکیل دهند، به سرزمین بدل می‌شود. بنابراین سرزمین، زمینی هویت‌مند و بهره‌مند از نمادها و نمودهای زندگی انسان در بستر آن است. سرزمین، گونه‌ای منظر است.
چشمه‌علی شهر ری، اندامی طبیعی است که به واسطه جنس لایه‌های زمین در آن نقطه و ارتباط آنها با سفره‌های آب زیرزمینی بالا دست، مظهر آبی دارد که از پای صخره می‌جوشد و در کوهپایه جاری می‌شود.
بالای چشمه‌علی آثار دژ اشکانی، که ماهیت آن همچنان ناشناخته است و امروز به این نام خوانده می‌شود، برجا مانده است. این، حاکی از تقدم ارزش مکانی این نقطه نسبت به اسلام است. نام‌گذاری آن به نام علی، سنت دوره اسلامی است که دو نتیجه دربر دارد : اول، اهمیت آن برای ساکنان سرزمینی که نام پیشوای اول شیعه را برآن گذاشته‌اند و دوم، نسبتی که در میان عقاید باستانی ایرانیان با نام‌گذاری مرتبط با امام علی (ع) در هنگام تغییر دین ایرانیان رعایت شده است. بسیاری از باورهای باستانی ایرانیان مرتبط با ایزد مهردر عصر اسلام، برای حفاظت از انهدام، با نام علی متبرک شدند تا برجا بمانند (مانند چشمه علی دامغان و چشمه مرتضی علی طبس)
می‌توان نام چشمه‌علی را نیز در عداد همین رویه به حساب آورد. آئین شستشوی قالی در چشمه، که روشن و نورانی می‌شود (لغت‌نامه دهخدا) و باور به برخی ویژگی‌ها در آب چشمه شواهد دیگری بر هویت منظرین چشمه‌علی شهر ری است.
چشمه، که این روزها اخبار ناگواری بر قطع آب آن به واسطه متروسازی در جریان است، ظرفیتی برای تداوم هویت سرزمین ایران است که نباید با بهره‌گیری‌های خرد از جنس متروسازی، در مخاطره بیفتد. بقای سرزمین ایران به مثابه منظر ایرانی، وامدار نمادهای آن ازجمله چشمه‌علی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Cheshme Ali (The Spring of Ali)

نویسنده [English]

  • Seyed-Amir Mansouri
چکیده [English]

A spring is an important landscape in Iranian traditions. The formation and consistency of the spring landscape are reflected by legendary beliefs about its source, mythical names, liturgical -narrative carving on the cliffs adjacent to the spring, mythological and authoritative architectures, and different social customs held in particular times.
Land comes to existence when humans start assigning it a special meaning based on their experience or interpretation or when it turns to a landmark for locating a place. Land with many key landmarks in a system forms a single entity known as a country. Therefore, the country refers to land having an identity, symbols, and the signs of human life
Cheshmeh Ali in Rey is a natural entity flowing from the cliff to the bottom of the foothills. It is formed when the layers of the earth at that point find a way to the upper water tables.
On the top of this spot, there is the Parthian Fortress, which is still a mystery, and today is known by this name. This suggests the importance of this place for its people before the advent of Islam. It was named Ali based on the tradition of the Islamic period. This signifies two points: first, it shows the importance of the land for the inhabitants who chose the name of the first leader of the Shiite, and the second, it shows how the ancient Iranian beliefs are associated with the name of Imam Ali (PBUH) and how changing the religion of Iranians influenced the name of place. During Islam, many of the ancient Iranian beliefs associated with Izadmehr were blessed with Ali’s name not to be destructed (Such as Cheshmeh Ali in Damghan and Morteza Ali in Tabas).
One can also use the name of the source in the same way. The ritual of washing the carpet in the spring to be bright and shimmering (Dehkhoda dictionary), and belief in some features in the spring water, is another evidence reflecting the identity of the landscape of Cheshmeh Ali in Rey.
Unfortunately, these days there is news about the disruption of water due to the construction of the subway. This is quite saddening because the spring has a potential for reflecting and protecting Iran's identity. Therefore, it should not be endangered by some small benefits such as subway. The survival of the land of Iran and Iranian landscape depends on its symbols, including Cheshmeh Ali.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cheshmeh Ali
  • Shahr-e Rey