منظر
نشریه علمی

نقش زمین بر فرم و پلان ساختمان‌‌‌‌‌های بافت قدیم روستای هجیج

https://doi.org/10.22034/manzar.2024.460158.2290
دوره 16، شماره 69
زمستان 1403
صفحه 38-49
منظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

مسعود رضایی 1
کارن فتاحی 2
سعید مرادی 3
بهزاد وثیق 3

1 دانشجوی دکتری گروه معماری، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران.

2 استادیار گروه معماری، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران.

3 استادیار گروه معماری، دانشکدۀ معماری، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران.

چکیده
در دو دهۀ اخیر با دگرگونی منطبق با برنامه‌‌‌‌‌های نوسازی روستاها در چهارچوب طرح‌‌‌‌‌های هادی بر ساختار آبادی‌‌‌‌‌های کشورمان، قسمت اعظمی از بافت‌‌‌‌‌های ارزشمند ویران شده و بیش از هر چیز سیمای قریه‌‌‌‌‌ها را به چهرۀ شهرها نزدیک کرده است. از این میان روستای هجیج شهرستان پاوه با سیمای پلکانی، نمونه‌‌‌‌‌های متفاوت و ارزشمندی از الگوهای مسکن بومی را در بافت خود دارد اما تبدیل‌شدن به دهکدۀ توریستی و احداث بناهای جدید سبب شده تا ساختاری متضاد با معماری محلی نمایان گردد به‌نحوی که طی سالیان آینده، شکل کلی روستا تغییر می‌کند.
شناخت و حفظ شیوه‌‌‌‌‌ها و رویکردهای مفید ساخت بنا که در تقابل یا همراهی با طبیعت در معماری بومی و پلکانی روستای هجیج شکل گرفته، از ضروریات نگارش این پژوهش است. تا نتایج آن در طراحی و ساخت بناهای جدید روستا به‌عنوان گزینه‌‌‌‌‌ای تأثیرگذار بررسی شود. لذا این پژوهش به‌دنبال ارائۀ پاسخ‌‌‌‌‌هایی به رابطۀ بین معماری و طبیعت و هم‌‌‌‌‌چنین شناسایی نقش توپوگرافی بر چگونگی فرم بناهای مسکونی روستای هجیج است.
این پژوهش در بستر مطالعات کتابخانه‌‌‌‌‌ای و برداشت‌‌‌‌‌های میدانی و با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی شکل گرفته است.
نتایج نشان داد که فرم کوه (نحوۀ گسترش از دامنه تا قله)، شیب و جنس زمین محل احداث بناها باعث شکل‌گیری سه گونه بنا از لحاظ نحوۀ استقرار بر روی دامنۀ کوه و چگونگی ارتباط با زمین در این روستا شود و زمینه‌‌‌‌‌ساز شکل‌‌‌‌‌گیری معماری پلکانی باشند. به‌طوری که می‌‌‌‌‌توان از لحاظ ارتباطی، تاثیرگذاری طبیعت بر معماری را به‌عنوان ویژگی شاخص معماری بومی این منطقه از کشور عنوان کرد.

کلیدواژه‌ها

معماری پلکانی
هجیج
معماری بومی
توپوگرافی
موضوعات

عنوان مقاله English

The Influence of the Land on the Form and Plan of Buildings in the Old Buildings of the Hajij Village

نویسندگان English

Masoud Rezaee 1
Karen Fatahi 2
Saeed Moradi 3
Behzad Vasiq 3
1 Ph.D. Student, Department of Architecture, Kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Ilam Branch Islamic, Islamic Azad University,Ilam, Iran.
3 Assistant Professor, Faculty of Architecture, Jondishapoor University, Dezful, Iran.
چکیده English

Statement of the Problem: In the last two decades, with the transformations aligned with rural modernization programs within the framework of development plans, much of the valuable textures have been destroyed, and the appearance of villages has increasingly resembled that of cities. Among these, the village of Hajij in Paveh County, with its stepped landscape, possesses diverse and valuable examples of vernacular housing patterns. However, its transformation into a tourist village and the construction of new buildings have led to a structure that is in stark contrast to local architecture, suggesting that the overall shape of the village will change in the coming years.
Understanding and preserving the methods and approaches to building construction that are either in opposition to or in harmony with nature in the vernacular and stepped architecture of Hajij is essential for this study. The findings could influence the design and construction of new buildings in the village. Therefore, this study aims to provide answers regarding the relationship between architecture and nature, as well as to identify the influence of topography in shaping the forms of residential buildings in Hajij.
This study was conducted through library studies and field surveys, employing a descriptive-analytical method.
The results indicated that the form of the mountain (the way it extends from the foothills to the peak), the slope, and the soil composition at the construction site have led to the formation of three types of buildings in terms of their placement on the mountain slope and their relationship with the land in this village, which laid the groundwork for the development of stepped architecture. Thus, the influence of nature on architecture can be considered a distinctive feature of the vernacular architecture of this region.

کلیدواژه‌ها English

  • Stepped Architecture
  • Hajij
  • Vernacular Architecture
  • Topography
بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان کرمانشاه. (1392). طرح هادی روستای هجیج، مهندسین مشاور محسن سلیمی.
جلالیان، حمید؛ نامداری، فریوش و پاشازاده، اصغر. (1394). اثرات گردشگری روستایی بر توسعۀ روستای هجیج کرمانشاه. نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 15(6)، 205- 228. http://dorl.net/dor/20.1001.1.22287736.1394.15.36.11.7 
حاجی‌‌‌‌‌نژاد، علی؛ رحیمی، دانا و تقی‌‌‌‌‌نژاد، زهرا. (1392). تدوین برنامۀ استراتژیک توسعۀ گردشگری در مناطق نمونۀ گردشگری روستایی مطالعه موردی: روستای نمونه گردشگری هجیج در شهرستان پاوه. آمایش سرزمین، 5(1)، 51- 78. https://doi.org/10.22059/jtcp.2013.35471 
حمه‌‌‌‌‌جانی، یوسف؛ بایزیدی، قادر و جلیل، سحابی. (1397). بررسی تأثیر الگوهای کالبدی نظام استقرار بر اجتماع‌پذیری فضا در معماری هورامان. فصل‌‌‌‌‌نامۀ مسکن و محیط روستا، 37(164)، 55-68. http://dx.doi.org/DOI:%2010.22034/37.164.55 
حیدری، علی‌اکبر؛ پیوسته‌گر، یعقوب و فروزنده، امین. (1401). تحلیل نظام شکلی و فضایی الگوی خانه‌های بومی در روستای پلکانی سرآقاسید استان چهارمحال و بختیاری. مسکن و محیط روستا، 48(180)، 3-16. http://dx.doi.org/DOI:%2010.22034/41.180.3 
خدادادی، الهام؛ رحیم‌زاده، محمدرضا و محمودی کامل‌آباد، مهدی. (1401). بازخوانی ارتباط متقابل معماری بومی و سرآغاز معماری. صفه، 32(4)، 5-17. https://doi.org/10.52547/sofeh.32.4.5 
دانا سالم، محمد، حسن‌‌‌‌‌پور، فرامرز و دژدار، امید. (1398). گونه‌‌‌‌‌شناسی کالبدی-ذهنی مسکن بومی مناطق غرب کردستان بر بنیاد نگره تاریخی- تکاملی (مدرسه موراتوری). فصل‌‌‌‌‌نامۀ مسکن و محیط روستا، 38(165)، 33-48. http://dx.doi.org/DOI:%2010.22034/38.165.33 
رهروی پوده، ساناز؛ ولی بیگ، نیما؛ دهقان، نرگس و مسعود، محمد. (1397). گونه‌شناسی کالبدی فضاهای اصلی خانه‌های چندطرف‌ساخت شهر اصفهان در گسترة شکل تهرنگ. صفه، 28(3)، 127-148. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1683870.1397.28.3.7.8 
زرگر، اکبر، سرتیپی‌‌‌‌‌پور، محسن؛ میری، سیدحسن و شیخ طاهری، حامد. (1396). طراحی و شکل‌‌‌‌‌گیری خانۀ روستایی به‌روایت معماران قدیمی. فصل‌نامۀ مسکن و محیط روستا، 36(158)، 3-20.
سجادزاده، حسن؛ ترابی، دنیا؛ کاوسی، نوشین و کیانی، حسین. (1392). جستاری بر شناخت ساختار پایدار روستایی دامنۀ زاگرس (مطالعۀ موردی: روستای هجیج). همایش ملی جغرافیا، شهرسازی و توسعۀ پایدار.
سرتیپی‌‌‌‌‌پور، محسن؛ رستمی، محمدرضا؛ شهمیری، مجتبی و امیرسادات، میثم. (1397). تحلیل و ارزیابی ویژگی‌‌‌‌‌های مسکن روستایی براساس نمونه‌‌‌‌‌گیری سال 1392. فصل‌نامۀ مسکن و محیط روستا، 37(163)، 3-19. http://dx.doi.org/DOI:%2010.22034/37.163.3 
سرتیپی‌‌‌‌‌پور، محسن. (1388). بررسی تحلیلی مسکن روستایی در ایران. صفه، 18(1). https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1683870.1388.19.2.5.1 
سرتیپی پور، محسن. (1390). پدیدارشناسی مسکن روستایی. فصل‌‌‌‌‌نامۀ مسکن و محیط روستا، 30(133)، 3-14.
قره‌‌‌‌‌بگلو، مینو و سیلوایه، سونیا. (1398). ارزیابی عوامل تأثیرگذار بر مسکن بومی در روستای نسمه (شهرستان پاوه). فصل‌‌‌‌‌نامۀ مسکن و محیط روستا، 38(167)، 35-50. http://dx.doi.org/DOI:%2010.22034/38.167.35 
کرمی، بهرام؛ قبادیان، وحید و صادقی‌پی، ناهید. (1401). شیوۀ زندگی و کالبد خانه، نمونۀ موردی: خانه‌های پلکانی پاوه. مطالعات هنر اسلامی، 19(47)، 488-502. https://doi.org/10.22034/ias.2022.313802.1793 
معماریان، غلامحسین و عظیمی، سیروان. (1393). از زیر سایه تا خانه (واکاوی سیر گسترش گونۀ چهار گوشۀ خانه در معماری بومی منطقه اورامان). طرح و نماد، ۶ (۸)، ۱۵۶-۱۷۰. http://jfa.iust.ac.ir/article-1-94-fa.html 
معماریان، غلامحسین و طبرسا، محمدعلی. (1392). گونه و گونه‌‌‌‌‌شناسی معماری. معماری و شهرسازی ایران. 4(2). https://doi.org/10.30475/isau.2014.61978 
مولانایی، صلاح‌‌‌‌‌الدین. (1384). هویت در معماری ناشناخته غرب ایران. معماری و فرهنگ، (21)، 191- 201.
Decarlo, G. (1985). Notes on the Uncontrollable Ascent of Typology in Architecture-Illustrated. Casabella, 49(509), 46-51.
 Frampton, K. (1981). Towards a Critical Regionalism: Six Points for an Architecture of Resistance. In the Anti-Aesthetic Essays on Postmodern Culture, edited by Hal Foster. Bay Press.

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما