منظر
نشریه علمی

مطالعۀ تطبیقی تحولات فضای عمومی در سازمان فضایی شهربندرهای هرمزگان تحت‌تأثیر تغییر پارادایم اقتصادی و فرهنگی (مورد مطالعه: لافت، کنگ، هرمز)

https://doi.org/10.22034/manzar.2024.431496.2269
دوره 16، شماره 68
پاییز 1403
صفحه 26-37
منظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده

سیده حسنا حسینی نسب

کارشناس‌ارشد معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده
 فضای عمومی هر شهر از مظاهر اصلی بروز هویت، تاریخ اجتماعی و رویکرد مردمان آن شهر است که به نسبت شکل و نوع امکانات طبیعی و جغرافیایی، اقتصاد و سنن فرهنگی، مختصات ویژه و متمایزی خواهندیافت. شهربندرهای استان هرمزگان که از دیرباز مراکز منطقه‌ای شاخص صیادی، تجارت و بازرگانی بوده‌اند، به سیاق بسیاری از شهرهای درحال ‌توسعۀ کشور، با چالش‌هایی در زمینۀ توسعۀ پایدار شهری از جمله فرسودگی بافت تاریخی، رشد سریع جمعیت، دسترسی محدود به منابع و تخریب محیط‌زیست مواجه‌اند. دراین شرایط، فضاهای عمومی به‌مثابۀ نقاط عطف ساختار فضایی شهر، به محملی برای بروز این تعارضات، تغییرات و چالش‌ها بدل شده تا جایی که بعضاً در اثر تغییر گفتمان اقتصادی و فرهنگی توسعه‌محور، فضاهای جدیدی در ذیل این نقش شکل گرفته، فضاهایی تقویت یا تضعیف شده‌اند. هدف این پژوهش، بررسی انتقادی و ارزیابی وضعیت موجود فضاهای عمومی و نقش آنها در توسعه پایدار بوده است. به نحوی که با فهم ریشه‌ها و نیروهای مؤثر در شکل‌گیری اینگونه فضاها از دیرباز تا کنون در سازمان فضایی شهربندرهای موردمطالعه، بتوان به روند توسعه و اصلاح آنها همت گمارد. این پژوهش در ذیل روش‌های تحقیق کیفی از طریق جمع‌آوری داده‌ها به‌واسطۀ مشاهدات میدانی، مطالعات اسنادی و کتابخانه‌‌ای و با استفاده از توصیف پدیده به روش تحلیلی انجام شده است. با بررسی تطبیقی سه نمونۀ موردبررسی، الگوی مشابهی در تغییر مکان فضاهای عمومی در سازمان فضایی شهر دیده می‌شود. بارزترین علت این تغییر را می‌توان در ایجاد جاذبه‌های اقتصادی تحت‌تأثیر رونق گردشگری یافت. درحالی‌که در گذشته صیادی و کشتی‌رانی مؤلفۀ اصلی ساخت اقتصاد شهرهای دریاپایه وشکل‌گیری ساختار شهرها بوده است؛ امروزه با رونق اقتصاد گردشگری، تغییر سبک زندگی و جلب سرمایه، تغییر از سطح برنامه و گردش مالی به سازمان فضایی شهرها نیز رسیده‌است. تداوم این موضوع علاوه‌بر تغییر در ساختار اقتصادی منطقه موجب حاکمیت گفتمان توسعه شده و سنت‌های مردم بومی، منظر شهر و نقاط عطف آن را نیز با تغییرات اساسی روبه‌رو کرده است. 

کلیدواژه‌ها

فضای عمومی
شهربندر
توسعۀ دریاپایه
سازمان فضایی
توسعۀ پایدار
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of the Evolution of Public Space in the Ports of Hormozgan City under Economic and Cultural Paradigm Shifts (A Case Study: Laft, Kong, and Hormoz)

نویسنده English

Seyedeh Hosna Hosseini Nasab
M.A. in Landscape Architecture, School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
چکیده English

Public spaces within cities play a crucial role as significant reflections of their identity and social history, characterized by unique features encompassing natural, geographical, economic dynamics, and cultural traditions. The economies of cities and ports in Hormozgan province, historically central to regional fishing and commerce, grapple with challenges related to sustainable development, including the deterioration of historical contexts, rapid population growth, restricted resource access, and environmental degradation. In this context, public spaces, integral focal points in the spatial structure of cities, have undergone changes and faced challenges indicative of these conflicts. The influence of the development-oriented economic and cultural shift shapes the characteristic features of public space, determining its form and functionality. This shift, in turn, either strengthens or weakens the emerging spaces under this role. This study aims to explore the impact of these economic and cultural changes on public spaces, shedding light on the forces that shape their development. The objective of this study is to assess the current state of public spaces and their contribution to sustainable development. The goal is to comprehend the underlying factors influencing the formation of these spaces within the spatial organization of the studied cities and ports, aiming to enhance their development processes. This research employed qualitative methods, relying on field observations, documentary and library studies, and an analytical approach to describe the phenomenon. Through a comparative analysis of the three examined samples, a consistent pattern emerges in the repositioning of public spaces within the spatial organization of the city. The primary catalyst for this shift lies in the creation of economic attractions driven by a rapid increase in tourism. Historically, fishing and shipping dominated the coastal cities’ economy, shaping their structures. However, the current surge in the tourism economy, accompanied by lifestyle changes and increased capital attraction, has not only altered programmatic and financial dynamics but has also impacted the spatial organization of cities. This ongoing transformation, coupled with shifts in the region’s economic structure, has resulted in fundamental changes to the cityscape, rooted in the dominance of the development discourse and native traditions. Consequently, the city’s landscape and landmarks have undergone significant transformations.

کلیدواژه‌ها English

  • Space
  • Maritime Urbanism
  • Coastal Infrastructure Development
  • Spatial Structure
  • Sustainable Development
ابرقویی فرد، حمیده؛ مطلبی، قاسم و منصوری، سید امیر. (1402). «نظریۀ شکل خوب فضای عمومی» مروری انتقادی بر معیارهای شکل‌گیری فضای عمومی کارآمد. باغ نظر، 20(121)، 37-54. https://doi.org/10.22034/bagh.2023.382820.5325
ابرقویی فرد، حمیده؛ منصوری، سیدامیر و مطلبی، قاسم. (1401). مروری روایی بر نظریه‌های مرتبط با مفهوم فضای عمومی در شهر، باغ نظر، 19(116)، 85-102. https://doi.org/10.22034/bagh.2022.376257.5305
اعرابی، سید محمد. ( 1385 ). دستنامۀ برنامه‌ریزی استراتژیک. دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
اکبرپور سراسکانرود محمد و نوربخش، فاطمه. (1389). نقش اکوتوریسم در توسعۀ پایدارشهری و روستایی نمونه‌موردی: «جزیره قشم». مسکن و محیط روستا، 29(132)، 61-76. https://jhre.ir/article-1-26-fa.html
الهی‌منش، محمدحسن؛ حسینی‌نژاد ماه خاتونی، سید باقر و یاسمی، محسن. (1397). نقش اقتصاد گردشگری در توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: شهر بندرعباس). علوم اجتماعی ،12(42)، 47-68. https://journals.iau.ir/article_543951.html
براتی، ناصر؛ حیدری، فردین و ستارزاد فتحی، مانی.(1398). به‌سوی فرایندی دموکراتیک در برنامه‌ریزی و طراحی شهری؛ ارزیابی وضعیت مداخلۀ شهروندان در برنامه‌ها و پروژه‌های شهری ایران. باغ نظر، 16(76)، 5-20.  https://doi.org/10.22034/bagh.2019.135523.3627
جایکا. (1397). طرح جامع توسعۀ پایدار جامعه‌محور جزیرۀ قشم. سازمان منطقۀ آزاد قشم.
حقیقی بروجنی، سمر و رهروی پوده، ساناز. (1399). دگردیسی در فضاهای جمعی ایران تا انتهای عصر صفوی. پژوهشنامۀ تاریخ تمدن اسلامی، 53(2)، 367-398. https://doi.org/10.22059/jhic.2021.307406.654165
درویشی، محمد. (1401). هرمز توسعه‌ای پایدار. تاریخ مراجعه: 17/5/1402 . قابل‌دسترس در:
 https://hormuzisland.com/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1/.
علی الحسابی، مهران. (1390). نقش سازمان‌های مردم‌نهاد و رهبران محلی در توسعۀ روستایی. مسکن و محیط روستا، 30(134)، 35-48. https://jhre.ir/article-1-4-fa.html
علی‌پور، روجا؛ خادمی، مسعود؛ سنماری، محمدمهدی و رفیعیان، مجتبی. (1391). بررسی شاخصه‌های کیفیت محیطی در شناسایی اولویت‌های مداخله در محدوده بافت فرسوده شهر بندر لنگه. باغ نظر، 9(20)، 13-22. https://www.bagh-sj.com/article_1173.html?lang=fa
غفاری، غلامرضا. (1388). منطق پژوهش تطبیقی. مطالعات اجتماعی ایران، 3(4)، 76-92. http://www.jss-isa.ir/article_23430.html
قنبری، اسماعیل و حسینی‌نیا، مهدیه. (1400). بررسی تأثیر توانمندسازی بافت فرسوده شهری بر ارتقای گردشگری بوم گرا؛ نمونه‎موردی: شهر ساحلی قشم. پژوهش‌های گردشگری و توسعۀ پایدار، 4(16)، 11-22.
مفیدی شمیرانی، مجید؛ نیکقدم، نیلوفر و طاهباز، منصوره. (1392). گونه‌شناسی شهرها، بنادر و جزایر جنوبی ایران در دورۀ قاجار با معیارهای آبادانی. باغ نظر، 10(26)، 59-70. https://www.bagh-sj.com/article_3476.html?lang=fa
منشی‌زاده، رحمت‌الله. (1384). اندر مقولة گردشگری. پیام مؤلف: منشی.
موسوی، کامران. (1398). تشدید روند تخریب بافت‌های تاریخی شهرهای ایران و دلایل آن. پژوهش‌های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی. 2(19)،139-160. 
نصر، طاهره. (1396). تبیین مؤلفه‌های هویت کالبدی شهر سنتی ایرانی. آرمانشهر، 10(21)، 231-246. https://www.armanshahrjournal.com/article_58613.html?lang=fa
نظم‌فر، حسین؛ عشقی چهاربرج، علی و علوی، سعیده. (1396). سطح‌بندی شهرستان‌های استان هرمزگان در بهره‌مندی از زیرساخت‌های گردشگری با استفاده از مدل تلفیقی کاندرست. گردشگری شهری، 4(2)، 61-79. https://doi.org/10.22059/jut.2017.133323.120
Banerjee, T. (2001). The Future of Public spaces, Beyond invented streets and  reinvented places. Journal of the American Planning Association, 67(1), 9-24. https://doi.org/10.1080/01944360108976352
Crestani, A.M. & Irazábal, C. (2020) Public Space Challenges and Possibilities in Latin America. In V. Mehta & D. Palazzo (Eds.), Companion to Public Space (pp.390-398). Routledge. http://.doi.org/10.4324/9781351002189-31
Crestani, A.M.Z. & Brandão, B. (2018). The Public Space (In) Visible to the Eyes of Jane Jacobs. In R. Rocco (Ed.), Jacobs is Still Here: Jane Jacobs 10, Her Legacy and Relevance in the 21st Century (pp.48-54). Delft University of Technology. https://doi.org/10.59490/mg.67.
Harvey, D. (2012). Rabel Cities: From the Right to the City to the Public Space. Routledge. https://books.google.com/books/about/Rebel_Cities.html?id=s4s5f7NnaZAC
Hatuka, T. (2012). Civilian Consciousness of Mutable Nature of Power, Dissent Practices Along a Fragmented Border in Israel/Palestine. Political Geography, 31(6), 347-357. https://doi.org/10.1016/j.polgeo.2012.05.004
Hatuka, T. (2020). Alternating narratives: The dynamic between public spaces and meanings. In V. Mehta & D. Palazzo (Eds.), Companion to Public Space (pp. 358-365). Routledge.
Hou, J. (2010). Insurgent Public Space: Guerrilla Urbanism and the Remaking of Contemporary Cities. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203093009
Madanipour, A. (Ed.). (2010). Whose Public Space?: International Case Studies in Urban Design and Development (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203860946
Mehta V. & Palazzo D. (Eds.) (2020). Companion to Public Space. Routledge.
Mehta, V.(2014). Evaluating public spaces. Journal of Urban Design, 19(1), 53-88. https://doi.org/10.1080/13574809.2013.854698

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما