تحلیل نقش چشم‌انداز بر ساختار فضایی و نظام استقرار معماری عمارت اصلی باغ عباس‌آباد

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری معماری اسلامی، عضو هیئت علمی دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 استادیار معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران.

3 دانشیار معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران.

4 دانشیار معماری، دانشکدۀ هنر ومعماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

10.22034/manzar.2022.346863.2198

چکیده

یکی از مسائلی که در مطالعۀ باغ ایرانی با آن مواجه هستیم، تنوعی است که بنا بر شرایط مختلف بستر طبیعی، در الگوهای شکلی و ساختار کالبدی تعدادی از باغ‌های شمال ایران دیده می‌شود. هدف پژوهش حاضر بررسی ارتباط تغییرات کالبدی در باغ عباس‌آباد، با چشم‌انداز بستر طبیعی آن، جهت شناخت عمیق‌تر این باغ و باغ ایرانی است. این پژوهش با روش مطالعۀ موردی و با طراحی چارچوب مشخص «تحلیل چندگانه»، نمونۀ منتخب مورد کنکاش قرار گرفت. ابتدا با جستجو در اسناد تاریخی، باغ عباس‌آباد توصیف گردید و طرح مرجع آن در دورۀ صفوی، در یک مدل سه‌بعدی بازیابی شد. سپس ساختار کالبدی و فضایی آن تحلیل گشت و چگونگی تأثیر چشم‌انداز بستر طبیعی، بر تغییرات کالبدی باغ عباس‌آباد مورد بحث قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان دادند که جهت‌گیری باغ براساس ویژگی‌های بستر طبیعی آن، جهتی منظرین را برگزیده ‌است. محور قدرتمند میانی، به‌عنوان شاخصۀ هندسی مشترک باغ ایرانی، در این باغ تا عمارت اصلی امتداد می‌یابد، از آن عبور می‌کند و تا چارتاقی میان دریاچه قابل ردیابی است. استقرار عمارت اصلی در باغ عباس‌آباد، براساس الزامات دید و منظر تغییر نموده و از میانه مرتفع‌ترین صفه به منتهی‌الیه شمالی آن، جهت تسلط بصری بر دریاچه و چارتاقی میان آن، منتقل شده ‌است. ساختار فضایی عمارت اصلی این باغ را فضای نیمه‌باز نظرگاهی تشکیل می‌دهد و عناصر اقامتگاهی به پیرامون باغ منتقل گشته‌اند تا تداوم دید به طبیعت حفظ گردد. این پژوهش نشان داد که در طرح باغ عباس‌آباد، چشم‌انداز، عاملی سازمان‌دهنده در مکان‌یابی، ساختار هندسی و انتظام عناصر معماری باغ، بوده ‌است و در بسترهای مستعد، چشم‌انداز بستر طبیعی و قابل درک از نظرگاه اصلی، راستای نظرگاه، ساختار فضایی عمارت اصلی، نظام استقرار عناصر معماری و ساختار کلی باغ را تعیین می‌نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Role of Landscape in the Spatial Structure and Architectural Organization of the Main Mansion of Abbas Abad Garden

نویسندگان [English]

  • Eshagh Rezazadeh 1
  • Armin Bahramian 2
  • Ahmad Aminpour 3
  • Vahid Heidar Nattaj 4
1 Assistant Professor of Architecture, Faculty of Art and Architecture, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
2 Assistant Professor of Architecture, Faculty of Architecture and Urbanism, Art University of Isfahan, Iran.
3 Associate Professor of Architecture, Faculty of Architecture and Urbanism, Art University of Isfahan, Iran.
4 Associate Professor of Architecture, Faculty of Art and Architecture, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
چکیده [English]

One of the significant issues in the study of Persian gardens is the variations made in the shape patterns and physical structure depending on different conditions of the natural context, as seen in several gardens in northern Iran. The present study aims to investigate the relationship between physical changes in Abbas Abad garden and the landscape of its natural context to gain a deeper understanding of this garden and Persian gardens. To this end, the present study develops a specific “multiple analysis” framework to analyze the case study. First, Abbas Abad Garden is described by reviewing historical documents, and its reference design in the Safavid period was recovered in a three-dimensional model. Then, its physical and spatial structures are analyzed and the role of the landscape of the natural context in the physical changes in Abbas Abad garden is discussed. The research findings indicated that the garden orientation is a scenic orientation based on the characteristics of its natural context. In the studied garden, a powerful central axis, as a common geometric characteristic of Persian gardens, extends to the main mansion, passes through it, and can be traced to Chahartaqi in the middle of the lake. Moreover, in Abbas Abad Garden, the organization of the main mansion has been changed based on the landscape requirements and displaced from the middle of the highest platform to its northernmost point to visually overlook the lake and the Chahartaqi in its middle. The spatial structure of the main mansion includes an observation semi-open space, and the residential elements around the garden to preserve the continuity of the view of nature. This research also indicates that in the design of Abbas Abad garden, the landscape is an organizing factor in the location, geometric structure, and arrangement of the architectural elements of the garden, and in suitable areas, the landscape of the natural context, that can be perceived from the main observation deck, determines the observation deck direction, the spatial structure of the main mansion, the organization of the architectural elements, and the overall structure of the garden.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Persian garden
  • Persian gardens in Northern Iran
  • landscape
  • Abbas Abad Garden
  • main mansion
بیک ترکمان، اسکندر. (1382). تاریخ عالم‌آرای عباسی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
برینیولی، ژان-دومینیک. (1394). اقامتگاه شاهی «عباس‌آباد»، «گوشۀ عیش» شاه‌ عباس اول در مازندران. منظر، 7(33)، 40-47.
پیرنیا، محمد‌کریم. (1373). باغ‌های ایرانی، آبادی، 4(15)، 4-9.
تیموری گرده، سعیده و حیدرنتاج، وحید. (1393). «نظرگاه» عنصر اصلی تصویر شده از باغ در نگاره‌های نمایش‌دهندۀ باغ ایرانی. باغ نظر، 11(30)، 15-26.
حیدرنتاج، وحید. (1389). هنجار شکل‌یابی باغ ایرانی؛ با تأکید بر نمونه‌های عصر صفوی کرانۀ جنوبی دریای خزر، نمونه‌های موردی: باغ‌های بهشهر (رسالۀ منتشر نشدۀ دکتری معماری). دانشکدۀ هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.
سرفراز، علی‌اکبر و آزمون، زینب. (1383). چشمه‌عمارت عباس‌آباد. باغ نظر، 1(2)، 43-49.
شاهچراغی، آزاده. (1389). پارادایم‌های پردیس (درآمدی بر باز شناسی و باز آفرینی باغ ایرانی). تهران : جهاد دانشگاهی.
عسکری، علی‌بابا. (1350). بهشهر؛ اشرف‌البلاد. چاپ اول. تهران: شرکت سهامی ایران چاپ.
متدین، حشمت‌الله. (1399). کوشک-باغ‌های ایران. تهران: پژوهشکدۀ معماری و شهرسازی نظر.
مصطفی‌زاده، مصطفی. (1395). دید و منظر و تأثیر آن در تنوع باغ‌های ایرانی (شیراز-زندیه، قاجار) (رسالۀ منتشر نشدۀ دکتری معماری)، دانشکدۀ هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
منصوری، سید امیر. (1384). بررسی نقش صفه در معماری ایران (طرح پژوهشی). پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.
منصوری، سید امیر. (1393). طبیعت گزیده. منظر، 6(29) 3-3.
وحید قزوینی، محمد طاهر. (1329). عباسنامه (یا شرح زندگانی 22 سالۀ شاه عباس دوم 1052-1073 ه.ق.) (تصحیح و حاشیه: ابراهیم دهگان). اراک: کتاب‌فروشی داوودی اراک.
ون‌دن‌برینک، ادری (1398). تحقیق در معماری منظر روش‌ها و روش‌شناسی (ترجمۀ سید امیر هاشمی‌زادگان و رضا کسروی). تهران: پژوهشکدۀ معماری و شهرسازی نظر.