پاسارگاد، شهر یا باغشهر هخامنشی؟ بازآفرینی الگوی قدیمی‌ترین باغ ایرانی

نوع مقاله: ترویجی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه معماری منظر / دانشگاه بین المللی امام خمینی

چکیده

پراکندگی آثار برجای‌مانده در دشت پاسارگاد، شناسایی و درک این مجموعه را به‌عنوان اولین پایتخت هخامنشیان دشوار می‌کند. یافته‌های باستان‌شناسی عمدتاً بر اجزا و بناها متمرکز بوده و ساختاری کلی ارائه نمی‌کند. تحقیق حاضر در ابتدا با بررسی اسناد تاریخی در کنار یافته‌های اخیر باستان‌شناسی سعی در اثبات وجود باغ به‌عنوان عامل پیونددهنده در محوطه پاسارگاد دارد. در گام دوم با تحلیل عناصر به‌جامانده مبتنی بر برخی سنت‌های منظره‌پردازی ایرانی همچون وجود محور اصلی و تقارن درصدد یافتن هندسه باغ و الگوی حاکم بر آن برآمده است. نتایج حاکی از آن است که کلیه بناهای دشت پاسارگاد در یک ساختار منظم فضایی احداث‌شده‌اند و باغی وسیع بر کلیه عناصر احاطه داشته است. «باغ شاهی» تنها بخش کوچکی از این مجموعه وسیع بوده و درواقع به نظر می‌رسد که نخستین مرکز حکومتی-آیینی هخامنشیان یک باغشهر با ساختاری منظم و یکپارچه بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pasargade, a City or an Achaemenid Garden-City? Recreating the Prototype of the Persian Garden

نویسنده [English]

  • Mohamadreza Mehrabani Golzar
International University of Imam Khomeini
چکیده [English]

The recognition and perception of the whole Pasargade complex as the first capital of Achaemenes is not that simple, due to the dispersion of the ruins in the whole plain. Archeological findings were mainly concentrated on components and buildings without providing a general structure for Pasargade. This research, firstly, attempts to prove the existence of a garden as a connecting factor in Pasargade area by studying historical documents along recent archeological findings. Secondly, by analyzing the remained components, based on Persian landscaping traditions such as the existence of the main axis and symmetry, tends to find the geometry of the garden and its pattern. The results indicate that all of the buildings in Pasargade plain are constructed based on a spatial structure and that a large garden surrounded all the elements. “The royal garden” was only a small component of this large compound. In fact, it seems that the first governmental-ritual Achaemenid center was being constructed under the form of a garden-city with an ordered and integrated structure.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Persian gardens
  • Pasargadae
  • Garden-city
  • Achaemenid Era

استروناخ، دیوید. (1379). پاسارگاد. ترجمه: حمید خطیب شهیدی.  چاپ اول. تهران: سازمان میراث فرهنگی.

بریان، پیر. (1381). امپراتوری هخامنشی. ترجمه: ناهید فروغان. چاپ اول. تهران: نشر قطره.

بوشارلا، رمی. (1382). گزارش مقدماتی هیأت مشترک فرانسه-ایران. ترجمه: بنیاد پارسه. شیراز: میراث فرهنگی و گردشگری.

سامی، علی. (1341). تمدن هخامنشی. شیراز: انتشارات دانشگاه پهلوی.

سامی، علی. (1350). پارس‌کده. شیراز: انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس مجاب.

سرفراز، علی اکبر. (1381). باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی ماد، هخامنشی، اشکانی، ساسانی. تهران: عفاف.

شهبازی، شاپور. (1379). راهنمای جامع پاسارگاد. شیراز: بنیاد فارس‌شناسی.

منصوری، سید امیر. (1384). درآمدی بر زیبایی‌شناسی باغ ایرانی. فصلنامه علمی-پژوهشی باغ نظر، 2(3): 58-63.

مهربانی گلزار، محمدرضا. (1386). ساماندهی و احیای مجموعه باغ‌های پاسارگاد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.

مهربانی گلزار، محمدرضا. (1391). تفسیر منظرین: رمزگشایی از محوطه‌های تاریخی. مجله منظر، 4(20): 6-10.

Benech C., Gondet S., Boucharlat R. (2012). Organisation ET aménagement de l’espace à Pasargades: Reconnaissances archéologiques de surface, 2003-2008. Available from: ARTA,http://www.achemenet.com/document/2012.003-Benech_Boucharlat_Gondet.pdf. (Accessed 25 January 2016).

Boucharlat, R. (2014). Archaeological Approaches and Their Future Directions in Pasargadae. In World Heritage in Iran, Perspectives on Pasargadae, Ashgate, Farnham. Edited by Mozaffari. M. Tehran: Organization of Cultural Heritage and Tourism of Iran.