ادراک‌کننده، ادراک شونده، محصول ادراک (ارزیابی تعابیر صاحب‌نظران از مؤلفه‌های تعریف منظر)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

پژوهشگر دکتری معماری منظر. دانشکدۀ معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده

در دهه‌های اخیر با گسترش علوم شهری، یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی پژوهشگران تفسیر رابطۀ انسان و محیط است که منجر به شکل‌گیری مفاهیم جدیدی مانند منظر شد. اگرچه پیدایش این مفهوم حاصل جستارهای فراوان متخصصان و پژوهشگران در سال‌های متمادی است، اما مرور پیشینۀ آن بیانگر وجود تکثر معنایی در آرای پژوهشگران و صاحب‌نظران علوم شهری است. تجربه نشان داده است که تداوم حیات یک رویکرد علمی نیازمند تعمق در بنیادهای منطقی‌اش از طریق تعریف مفاهیم پایه‌ای آن است تا با ارائۀ معانی یکسان امکان مباحثه و استدلال را برای پژوهشگران این حوزه به‌وجود آورد. از طرفی وجود تفاسیر متعدد موجب شکل‌گیری راهبردهای متنوعی در اثرگذاری بر محیط است و رویکردهای متمایزی تولید می‌کند که این بررسی نشان می‌دهد در جزئیات با مفاهیم مختلف و گاه متناقض وصف شده است. تعاریف ارائه‌شده به منظر به‌عنوان رابطه‌ای ادراکی می‌نگرد که واجد مولفة ادراک کننده و ادراک شونده است که مفهوم منظر محصول تفسیر صاحب‌نظران از شیوۀ مرتبط ساختن و بیان نسبت آنان است. این مقاله در پی آن است که با تدقیق در تعاریف ارائه شده با روش تحلیل محتوا به تحلیل و طبقه‌بندی رویکردهای متعدد اندیشمندان معاصر در تبیین مفهوم منظر بپردازد و با ارزیابی اجزای تعاریف آورده شده به تعریفی جامع و کل‌نگر از منظر بپردازد. پژوهش پیش‌روی نشان می‌دهد در توصیف متخصصین از مؤلفه‌های ادراک‌کننده و ادراک شونده، نسبت آنها و محصول آن، دسته‌های مفهومی متعددی وجود دارد که به‌نظر می‌رسد به صحیح‌ترین شکل بیانی آن چنین باشد: منظر رابطه‌ای ادراکی است که میان «انسان به‌عنوان ادراک کننده» و «محیط به‌عنوان ادراک شونده» با پیوندی «پیوسته» ایجاد می‌شود و محصولی با ماهیت «عینی-ذهنی» به‌دست می‌دهند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Perceiver, Perceived, Perceptual Product (Evaluating Experts' Interpretations of the Components of ‘Landscape’ Definition)

نویسندگان [English]

  • Morteza Hemmati
  • Parichehr Saboonchi
Ph.D. Candidate in Landscape Architecture, Faculty of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
چکیده [English]

In recent decades, the interpretation of the relationship between man and the environment has been one of the most important researchers’ challenges, caused by the development of urban sciences. This issue has shaped new concepts such as landscape. The emergence of this concept has been the result of many studies conducted by experts and researchers over the years.  Reviewing the literature shows that there is a semantic pluralism for the term landscape. It also highlights a lack of consensus on the term among the scholars. Experience has shown that the survival of a scientific approach requires reflection on its logical foundations. This could be achieved by providing a single definition for its basic concepts. Such a definition makes it possible for researchers to debate on the issues in the field. Multiple interpretations result in various strategies through which the environment can be influenced. The interpretations also lead to developing different approaches. This study shows that different and sometimes contradictory concepts have been used to describe the term landscape. In the proposed definitions, the term landscape has been conceptualized as perceptual relations including the perceiver and perceived components and this concept is the product of experts' interpretation of how these components are related and how their relations are verbalized. This paper sought to analyze contemporary approaches to explain the concept of the landscape. To this purpose, we examined the components of definitions and analyzed them using content analysis to propose a comprehensive definition of the term landscape. Growing research shows that experts' descriptions of the components (perceiver, perceived, relation, and product) fall into several conceptual categories. It seems that the term landscape can be best described as the perceptual relationship between "man as a perceiver" and "environment as a perceived element" established by a "continuous" link and results in products with an "objective-subjective" nature.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Definition of landscape
  • Perception
  • Environment
  • Human
  • Objective-Subjective
آل‌هاشمی، آیدا و منصوری، سید امیر. (1396). منظر؛ مفهومی در حال تغییر نگاهی به سیر تحول مفهوم منظر از رنسانس تاکنون. باغ نظر، 14(57)، 33-44.
براتی، ناصر؛ داوودپور، زهره و منتظری، مرجان. (1391). روش تحقیق در مطالعات محیطی. تهران: انتشارات ساکو.
برک، آگوستن. (1387). منظر، مکان، تاریخ (ترجمۀ مریم‌السادات منصوری). باغ نظر، 5(9)، 81-90.
برک، آگوستن. (1392). آیا مفهوم منظر متحول می‌شود؟. منظر، 5(23)، 25-27.
بل، سایمون. (1394). منظر: الگو، ادراک و فرایند (ترجمۀ بهناز امین‌زاده). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ترنر، تام. (1376). شهر همچون چشم‌انداز: نگرشی فراتر از نوگرایی (پست-پست مدرن) به طراحی و برنامه‌ریزی شهری (ترجمۀ فرشاد نوریان). تهران: نشر پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
تقدیر، سمانه. (1396). تبیین مراتب و فرایند ادراک انسان و نقش آن در کیفیت خلق آثار معماری براساس مبانی حکمت متعالیه. پژوهش‌های معماری اسلامی، 5(14)، 48-68.
تقوایی، سید حسن. (1391). معماری منظر: درآمدی بر تعریف‌ها و مبانی نظری. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
حبیبی، امین. (1388). تحولات مفهومی منظر. منظر، 1(3)، 70-71.
حسینى دشتى، سیدمصطفى. (1385). معارف و معاریف «دایره‏المعارف جامع اسلامى». تهران: مؤسسه فرهنگى آرایه. 
خامنه‌ای، سید محمد. (1379). ادراک حسی. خردنامة صدرا، (19)، 8-16.
خراسانی‌زاده، محسن. (1382). مباحثی دربارۀ شناخت معماری منظر. معماری ایران (ما)، (12-13)، 10-16.
خوانساری، محمد. (1366). منطق صوری. تهران: انتشارات دیدار.
ذکاوت، کامران. (1389). نظرگاه: منظر شهری. منظر، 2(11)، 28-29.
سلیمانی، فاطمه. (1394). انسان در جهان یا جهان در انسان: جستاری در خصوص رابطۀ انسان با جهان از نگاه صدرالمتألهین. حکمت فلسفه، 11(4)، 41-60.
سوافیلد، سایمون. (1395). نظریه در معماری منظر (ترجمۀ محسن فیضی، مهدی خاکزند و سینا رزاقی اصل). تهران: دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
شیبانی، مهدی. (1389). منظر ادراکی شهر؛ آسیب شناسی منظرشهری تهران. منظر، 2(9)، 4-7.
علی‌زاده، بیوک. (1381). مبانی نظریۀ اتحاد عقل و معقول. متین، 5(17)، 123-148. 
فرشاد، مهدی. (1362). نگرش سیستمی. تهران: امیرکبیر.
گروتر، یورگ کورت. (1383). زیبایی‌شناسی در معماری (ترجمۀ جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون). تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
گلکار، کوروش. (1385). مفهوم منظری شهری. آبادی، 17(53)، 38-47.
گودینی، جواد؛ بختیاری‌منش، الهام و براتی، ناصر. (1397). تأملی در مراتب وجودی محیط و تجلی آن در بستر فرهنگی ایرانی اسلامی (نمونه موردی حیاط). باغ ‌نظر، 15(59)، 5-16.
لامعی، ابوالفتح. (1386). تحلیل مفهوم ادغام. طب و تزکیه، 16(66-67)، 22-30.
لنگ، جان. (1395). آفرینش نظریه معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط (ترجمة علیرضا عینی‌فر). تهران: مؤسسۀ چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
ماتلاک، جان. (1388). آشنایی با طراحی محیط و منظر (ترجمۀ حسن لقایی). تهران: انتشارات سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهر تهران.
ماهان، امین و منصوری، سید امیر. (1396الف). مفهوم منظر با تأکید بر نظر صاحب‌نظران رشته‌های مختلف. باغ نظر، 14(47)، 17-28.
ماهان، امین و منصوری، سید امیر. (1396ب). تدوین مدل ارزیابی منظر (با مروری بر روش‌ها و رویکردهای جاری ارزیابی منظر). باغ نظر، 14(56)، 33-42.
محمودی، سید امیرسعید. (1389). نظرگاه: منظر شهری. منظر، 2(11)، 28-29.
مک‌هارگ، ایان. (1389). طراحی با طبیعت (ترجمۀ حسین عبدالوهاب‌زاده). مشهد: نشر جهاد دانشگاهی مشهد. 
منصوری، سید امیر. (1383). درآمدی بر شناخت معماری منظر. باغ نظر، 2(2)، 69-78.
منصوری، سید امیر. (1389). چیستی منظر شهری. منظر، 2(9)، 30-33.
منصوری، سید امیر و حبیبی، امین. (1389). تبیین و ارزیابی مؤلفه‌های مؤثر بر ارتقای نقش منظر در پایداری محیط بررسی موردی رودخانۀ خشک شیراز. باغ نظر، 7(15)، 63 -78.
منصوری، سید امیر. (1392). نخستین بیانیۀ انجمن علمی معماری منظر ایران. منظر، 5(25)، 28-35.
منصوری، مریم‌السادات و آتشین‌بار، محمد. (1390). مصاحبة اختصاصى مجلة منظر با پروفسور برنارد لاسوس، برندة جایزة معمار منظر برتر جهان در چهار سال منتهى به 2010. منظر، 3(13)، 66-73.
نقی‌زاده، محمد. (1384). جایگاه طبیعت و محیط زیست در فرهنگ و شهرهای ایرانی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.
نقی‌زاده، محمد و استادی، مریم. (1393): مقایسۀ تطبیقی مفهوم ادراک و فرایند آن در فلسفه و روان‌شناسی محیط و کاربرد آن در طراحی شهری. پژوهش‌های معماری اسلامی، 1(3)، 3-14.

Adams, W. H. (1991). Roberto Burle Marx: The Unnatural Art of the Garden. New York: The Museum of Modern Art.
AILA. (n.d). Landscape Architecture -A Profession of ‹Place›. Retrieved September 17, 2019, from https://www.aila.org.au/AILAWeb/AILA_News/2015/Landscape_Architecture_-_A_Profession_of_Place.aspx
Angelstam, P., Munoz-Rojas, J. & Pinto-Correia, T. (2019). Landscape concepts and approaches foster learning about ecosystem services. Landscape Ecology, 34, 1445–1460.
Arts, B., Buizer, M., Horlings, L., Ingram, V., Van Oosten, C. & Opdam, P. (2017). Landscape Approaches: A State-of-the-Art Review. Annual Review of Environment and Resources, 42, 439-463.
ASLA. (n.d). What is landscape architecture?. Retrieved September 17, 2019, from https://www.asla.org/aboutlandscapearchitecture.aspx.
Bakhtin, M. (1986). The Dialectic Imagination. Austin: University of Texas Press.
Berleant, A. (1997). Living in the Landscape: Toward an Aesthetics of Environment. Kansas: University Press of Kansas.
Berleant, A. (2000). The Aesthetic Field: A Phenomenology of Aesthetic Experience. cyberreditions, New Zealand: Christophersen Publishing.
Capone, P. (2013). The landscape theory by Bernard Lassus: an Italian example. Revista Brasileira de Horticultura Ornamental, 19(1), 63-66.
Council of Europe (2000a). European landscape convention. CETS No. 176. Strasbourg.
Council of Europe (2000b). European landscape convention. Explanatory report. CETS No. 176. Strasbourg. 
Cosgrove, D. (1992). Water, Engineering and Land-Scape: Water Control and Landscape in the Modern Period. New Delhi: CBS Publishers.
Costanza, J. K., Riitters, K., Vogt, P. & Wickham, J. (2019). Describing and analyzing landscape patterns: where are we now, and where are we going?. Landscape Ecology, 34, 2049–2055.
CSLA-AAPC. (n.d). What is landscape architecture?. Retrieved September 19, 2019, from https://www.csla-aapc.ca/about-csla/society
Duncan, J. (1990). The City as Text. Cambridge: Cambridge University Press.
Duncan, N. & Duncan, J. (2009). Doing Landscape Interpretation. In: D. DeLeyser, S. Herbert, S. Aitken, M. Crang & L. McDowell (eds.), The SAGE Handbook of Qualitative Geography. London: SAGE, pp.225–248. 
Daniels, S. (1989). Marxism, culture, and the duplicity of landscape. In R. Peet & N. Thrift (eds.), New Models in Geography (vol. II). London: Unwin-Hyman. pp. 196–220.
ECLAS. (n.d). Landscape Architecture, Program Coordinator. Retrieved September 20, 2019, from https://www.eclas.org/landscape-architecture-program-coordinator/
Farina, A. (1998). Principles and Methods in Landscape Ecology. Netherlands: Springer. 
Forman, R. T. T. (1987). The ethics of isolation, the spread of disturbance, and landscape ecology. Chapter 12. In M. Goigel Turner (ed.), Landscape Heterogeneity and Disturbance. New York: Springer-Verlag.
Forman, R. T. T. & Godron, M. (1986). Landscape Ecology. New York: John Wiley & Sons. 
Förster, F., Großmann, R., Iwe, K., Kinkel, H., Larsen, A., Lungershausen, U., Matarese, C., Meurer, P., Nelle, O., Robin, V. & Teichmann, M. (2012). What is Landscape? Towards a Common Concept within an Interdisciplinary Research Environment. eTopoi, 3, 169–179. 
Gerber, J. D. & Hess, G. (2017). From landscape resources to landscape commons: focussing on the non-utility values of landscape. International Journal of the Commons, 11(2), 708–732.
Haber. W. (2004). Landscape ecology as a bridge from ecosystems to human ecology. Ecological Research, 19, 99-106.
Hägerstrand, T. (1993). Samhälle Och Natur. In Region och miljö: ekologiska perspektiv på den rumsliga närings- och bosättningsstrukturen. Kobenhavn: Nordisk Institut for Regionalpolitisk Forskning, special issue of: NordREFO, 23, 1 (pp. 14–59). Nordisk Institut for Regionalpolitisk Forskning.
Hägerstrand, T. (2000). Jordytans Timligt Fyllda Rum. In Svensk Geografisk Arsbok [The Swedish Geographical Yearbook]. Lund: Sydsvenska geografisällskapet, (76), 9‐21.
Hartshorne, R. (1939). The Nature of Geography: A Critical Survey of Current Thought in Light of the Past. Washington, DC: Association of American Geographers.
IFLA. (n.d). About the profession of Landscape Architect. Retrieved September 17, 2019, from https://www.iflaworld.com/what-ifla-does
Kelsey, S. (2003). Aristotle›s definition of nature. Oxford Studies in Ancient Philosophy, 25, 59-87.
Kyvelou, S. S. & Gourgiotis, A. (2019). Landscape as Connecting Link of Nature and Culture: Spatial Planning Policy Implications in Greece. Urban Science, 3(3), 81.
Landscape Institute. (n.d). Landscape Practice. Retrieved September 20, 2019, from https://www.landscapeinstitute.org/about/landscape-practice/
Lévi-Strauss, C. (1992). Tristes Tropiques. New York: Penguin.
Lewis, P. (1979). Axioms for reading the landscape. In D. Meinig (ed.), The Interpretation of Ordinary Lndscapes: Geographical Essays. New York: Oxford University Press. pp. 11–32.
Makhzoumi, J. (2015). Borrowed or Rooted? Fe Discourse of ‘Landscape’ in the Arab Middle East. In D. Bruns, O. Kühne, A. Schönwald, S. Theile (eds.), Landscape Culture - Culturing Landscapes. Springer Fachmedien Wiesbaden.
MSP. (n.d). Manifesto. Retrieved September 25, 2019, from https://msp.world/practice/manifesto/
Naveh, Z. & Lieberman. A. S. (1984). Landscape Ecology: Theory and Application. New York: Springer-Verlag.
Naveh. Z. (1987). Biocybernetic and thermodynamic perspectives of landscape functions and landuse patterns. Landscape Ecology, 1, 75-83.
Oyserman, D., Coon, H. M. & Kemmelmeier, M. (2002). Rethinking Individualism and Collectivism: Evaluation of Theoretical Assumptions and Meta-Analyses. Psychological Bulletin, 128(1) 3-72.
Risser, P. G. (1987). Landscape ecology: state of the art. Chapter 1. In M. Goigel Turner (ed.), Landscape Heterogeneity and Disturbance. New York: Springer-Verlag.
Saltzman, K. (2000). Kan man bevara det föränderliga? Processperspektiv i landskapsvården. In P. Eliasson & E. Lisberg Jensen (ed.), Naturens Nytta. Lund: Historiska media, pp.60-78.
Samuels, M. (1979). The biography of landscape. In D. W. Meinig (ed.), The Interpretation of Ordinary Landscapes: Geographical Essays. New York: Oxford University Press. pp. 51–88.
Simmel. G, (2007). The philosophy of landscape theory. Culture and Society, 24(7-8), 20- 29.
Schama, S. (1995). Landscape and Memory. New York: Knopf.
Soares, C. (2018). The philosophy of individualism: a critical perspective. International Journal of Philosophy & Social Values, 1(1), 11-34.
Steiner, F. (2011). Landscape ecological urbanism: Origins and trajectories. Landscape and Urban Planning, (100), 333–337.
Talento, K., Amado, M. & Kullberg, J. C. (2019). Landscape - A Review with a European Perspective. Land, 8(6), 1-28.
Tuan, Y. (1979). Landscapes of Fear. New York: Pantheon Books.
Udehn, L. (2002). Methodological Individualism: Background, History and Meaning. Routledge: London.
Van Uchelen C. (2000). Individualism, Collectivism, and Community Psychology. In J. Rappaport, E. Seidman (eds.), Handbook of Community Psychology. Springer: Boston.
Whitehead, A. N. (1920). The Concept of Nature: Tarner lecture delivered in Trinity College. November 1919. Cambridge: Cambridge University Press.  
Waldheim, C. (2006). The Landscape Urbanism Reader. New York : Princeton Architectural Press.
Waldheim, C. (2016). Landscape as Urbanism: A General Theory. Princeton; Oxford: Princeton University Press.
Westra B. & Rodgers B. (1991). Integration: A concept for evaluating outcomes of nursing care. Journal of Professional Nursing, 7, 277- 282.
Wilkoszewska, K. (2019). Landscape and the environment. Polish Journal of Landscape Studies, 2(4 & 5), 89-95.
Wu, J. (2008). Making the case for landscape ecology: an effective approach to urban sustainability. Landscape Journal, (27), 41-50.