منظر ایرانی، جمع حقیقت و مجاز

نویسنده

استادیارگروه منظر، دانشکدۀ معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده

منظر یک واقعیت فیزیکی صرف نیست. صحنۀ پیش روست با تفسیری که ناظر از آن می‌کند. بدین ترتیب منظر وابسته به ذهن ناظر می‌شود. هر جای دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم، از نظر بعد خارجی و فیزیکی برای هم یکسان است، اما برای ساکنان آن مصداق «مفاهیم» جداگانه است.
در مسیر تفسیر دنیای بیرون، ذهنیت ناظر نقش اصلی را دارد که برگرفته از منابع گوناگون الهام مانند تاریخ، رویدادها، تأملات، ویژگی‌های روانی و خاطره‌ها به خوانش فضا به‌مثابۀ یک متن می‌پردازد و پس از آن، در فضایی که می‌فهمد زندگی می‌کند.
در میان منابعی که در پرداخت ذهن ناظر نقش دارد، اسطوره‌ها و باورهای بنیادین فرهنگی نقش مهم‌تری دارند. تکرار اسطوره‌ها نمادهای تمدن را می‌سازد و تدریجاً نظام زیباشناشی مردمان را شکل می‌دهد. این نظم در فضای زیسته «سلسله‌ای از عناصر "منظر" را به‌صورت نمادین یا کارکردی وارد می‌کند که ماهیت آن را به فضای فهمیده ارتقا می‌دهد. هنرنمایی تمدن‌ها برای عرضۀ باورهای خود به خلق نمونه های خاص از هنر و معماری هریک از آنها می‌انجامد. بررسی هنر چه از حیث زیبایی‌شناسی صورت اثر، که به کیفیت و نسبت اجزای فرم با یکدیگر و با کل می‌پردازد و چه از حیث تحلیل امر زیبا در ذهن و باور مردمان، که از عناصر گزیدۀ آنان خبر می‌دهد، برای تداوم هویت ملت ضروری است.
در تصویری که آقای دکتر شوکت‌پرداز با انتخاب قابی زیبا از آب‌نمای بوستان پدر (شهید عبقری) در تهران به‌دست داده، جلوه‌ای از تلفیق حقیقت و مجاز، امر عینی با اسطوره و باور در هنر باغسازی ایران نمایش داده می‌شود.
دو حوض مربع و دایره، نمادهای اصلی آب‌نماهای باغ ایرانی از دوران باستان و دورۀ اسلامی، با مصالح آجرو درون تیره که عالم بالا را در خود منعکس می‌کند با تصویری از درختان و آسمان، منظری زمینی-آسمانی از هنر ایرانی به‌دست داده است که می‌توان آن را جمع حقیقت و مجاز دانست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Persian Landscape, The Sum of Truth and Imagery

نویسنده [English]

  • Seyed Amir Mansouri
Ph.D. Assistant Professor, Faculty of Architecture, University of Tehran, Iran.
چکیده [English]

Landscape is not a mere physical reality; but a scene interpreted by the observer. Therefore, landscape is intertwined with the observer’s mentality. All over the world, the exterior and physical dimensions of the places where we live are completely alike; however, the exhibition of “concepts” are quite unlike for the residents.
In interpreting the outside world, the subjective mentality of the observer, which is inspired by history, events, reflections, traits, and memories, plays a central role. The observer reads the space as a text and then lives in a space where is perceived and understood by the observer.
Myths and fundamental cultural beliefs are the most prominent sources in configuration of the observer’s mentality. The repetition of the myths produces the symbols of a civilization and gradually leads to formation of an aesthetic system. This brings an order to the living environment and introduces a series of symbolic or functional “landscape” elements that elevates the entity of a place to a perceived space. The efforts of civilizations to present their beliefs leads to the creation of unique art and architectural masterpieces. The study of art, whether scrutinizing the aesthetics of the artwork which deals with the quality and proportion of the parts in combination with each other and with the whole, or analyzing the beauty in the minds and beliefs of the people which reveals their preferences, is indispensable for the continuation of a nation’s identity.
In a beautiful photo of the Father Garden (Shahid Abghari Garden) in Tehran, Shokatpardaz has confined a beautiful view of the fountain within a frame. It manifests the assimilation of truth and imagery; an objective phenomenon revealed in terms of mythological beliefs in Persian garden.
The two square and circular ponds as the symbols of Persian gardens from the ancient and Islamic periods and they are built in brick with dark colors inside to reflect the above world. This image of trees and the sky presents a terrestrial-sky view of Persian art that can be conceived as the sum of truth and imagery.

کلیدواژه‌ها [English]

  • landscape
  • mentality
  • identity