منظر تاب‌آور: مفهومی غیرمنظری، بررسی و ارزیابی تعاریف موجود در حوزۀ تاب‌‌آوری منظر، مرور فشردۀ ادبیات نظری

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 گروه معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 گروه معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22034/manzar.2020.218060.2032

چکیده

تاب‌‌آوری به‌‌عنوان مفهومی نوین در ادبیات پایداری، فهم جدیدی از ارتباط انسان و محیط را ایجاد کرده است. همچنین با افزایش چالش‌‌های محیطی انسان در قرن جدید، این مفهوم در علوم مختلف گسترش یافته و توسط اندیشمندان رشته‌‌های متفاوت بازتعریف شده است. منظر نیز به‌‌عنوان دانشی که به ارتباط متقابل انسان و محیط می‌‌پردازد، از این موضوع مستثنی نبوده و در سال‌‌های اخیر پس از ورود مفهوم تاب‌‌آوری به حوزة شهر، اکنون این مفهوم وارد ادبیات این حوزه نیز شده است. بنابراین پژوهشگران به‌‌دنبال آن هستند که با بهره‌‌گیری از مفهوم تاب‌‌آوری، به چارچوب نظری‌‌ای دست یابند که منظر را در مواجهه با آشوب‌‌های پویای محیطی تاب‌‌آور کند. با این حال با بررسی جستارهایی که تاکنون با عنوان منظر تاب‌‌آور ارائه شده، به‌‌نظر می‌‌رسد که در پژوهش‌‌های صورت‌‌گرفته تمامی ابعاد منظر مورد توجه قرار نگرفته است. از آنجایی که تبیین ناصحیح منظر در این تعاریف منجر به عملکرد ناقص چارچوب‌‌های نظری موجود در مواجهه با بحران‌‌ها خواهد شد، این پژوهش به‌‌دنبال ارزیابی تعاریف موجود است. این جستار با ارائة تعاریف صورت‌‌گرفته در تاب‌‌آوری منظر و تعاریف بنیادین مفهوم منظر، از طریق قیاس امکان ارزیابی تعاریف را فراهم می‌‌آورد. از این رو، این نوشتار ابتدا با مرور فشردۀ ادبیات تاب‌‌آوری در حوزة شهر و منظر و ارائة مبانی نظری منظر و بیان صفات آن، به تشریح موضوع می‌‌پردازد. پس از آن، منظر در تعاریف تاب‌‌آوری منظر در تناظر با تعاریف بنیادین منظر قرار می‌‌گیرد و تمایزات آن به بحث گذارده می‌‌شود. نتایج این پژوهش بیانگر آن است در این تعاریف، با مغفول واقع‌‌شدن وجوه ادراکی، تنها به ابعاد عینی منظر اشاره شده و مفهوم منظر، معادل اکوسیستم‌‌های محیطی انگاشته شده است. بنابراین عبارت منظر در تعاریف موجود در حوزة تاب‌‌آوری منظر با مفهوم تعریف‌‌شده توسط صاحب‌‌نظران ادبیات منظر به لحاظ ماهوی تفاوت دارد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Landscape Resilience, an Examination and Evaluation of Existing Definitions in the Field of Landscape Resilience, a Brief Review of Literature

نویسندگان [English]

  • Farshad Bahrami 1
  • Morteza Hemmati 2
1 Department of Landscape Architecture, School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Department of Landscape Architecture, School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Resilience, as a new concept in sustainability literature, has created a new understanding of the relationship between humans and the environment. In addition, with increasing environmental challenges facing humans in the new century, this concept has been extended in different fields and redefined by scholars of different disciplines. Landscape, a science that deals with the interaction between humans and the environment, has been no exception; in recent years, after the introduction of resilience into urban literature, this concept has now found its way into the literature of the field. Researchers are now seeking to develop a theoretical framework based on this concept to preserve the landscape in the face of dynamic environmental disturbances. However, a careful perusal of literature of resilient landscape reveals that not all aspects of the landscape have been considered in available studies. Since an incorrect conceptualization of the term, landscape, through these definitions lead to a malfunction of existing theoretical frameworks in the face of disorders, this study attempts to evaluate the existing definitions. This study also aims to review the available definitions of the term of the landscape resilience and compare them with the fundamental definitions of the concept of the landscape. To this end, this study first briefly reviews the literature of resilience in the field of urbanism and landscape, and then, presents the theoretical foundations of the landscape and its properties. Thereafter, the concept of landscape in landscape resilience is compared and contrasted with the fundamental definitions of the term landscape, and their discrepancies are discussed. The results of this study indicate that, in all definitions, the perceptual aspects of the landscape have been neglected, and only its objective aspects have been included. In addition, this concept has been considered as equivalent to environmental ecosystems. As a result, the term “landscape”, in all definitions, in the field of landscape resilience is substantially different from the concept defined by landscape literary experts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resilience
  • landscape ecology
  • Resilience landscape
  • Landscape definitions
  • Objective-Subjective
آتشین‌‌بار، محمد. (1388). تداوم هویت در منظر شهری. باغ نظر‌، 6(12)، 45-56.
آل‌‌هاشمی، آیدا و منصوری، سیدامیر. (1396). منظر، مفهومی در حال تغییر: نگاهی به سیر تحول مفهوم منظر از رنسانس تا کنون. باغ نظر‌، 14(57)، 33-44.
بهرامی، فرشاد؛ آل‌‌هاشمی، آیدا و متدین، حشمت‌‌اله. (1398). رودخانه‌‌های شهری و تفکر تاب‌‌آوری دربرابر آشوب سیل، برنامه‌‌ریزی تاب‌‌آور رودخانۀ کن. منظر، 11(47)، 60-73.
ترنر، تام. (1376). شهر همچون چشم‌‌انداز: نگرشی فراتر از نوگرایی (پست-پست‌‌مدرن) به طراحی و برنامه‌‌ریزی شهری‌ (ترجمۀ فرشاد نوریان). تهران: نشر پردازش و برنامه‌‌ریزی شهری.
خوانساری، محمد. (1366). منطق صوری‌ (ج. 1 و 2). تهران: دیدار.
شیبانی، مهدی. (1389). آسیب‌‌شناسی منظر شهری تهران. منظر‌، 2(9)، 26-29.
قرایی، فریبا؛ مثنوی، محمدرضا و حاجی بنده، مونا. (1396). بسط شاخص‌‌های کلیدی سنجش تاب‌‌آوری مکانی-فضایی شهری: مرور فشردۀ ادبیات نظری. باغ نظر‌، 14(57)، 19-32.
لسوس، برنارد. (1392). یکی رویکرد جهانی به سرزمین: منظر. منظر، 5(23). 31-32.
منصوری، سیدامیر. (1389). چیستی منظر شهری. منظر‌، 2(9)، 30-33.
منصوری، سیدامیر. (1394). آیا «اکولوژی منظر» تعبیر درستی است؟ منظر‌، 7(32)، 100-103.
همتی، مرتضی. (1394). سازگاری: رویکرد طراحی در محیط آشوبناک. منظر‌، 7(32)، 74-81.
Ahern, J. (2013). Urban landscape sustainability and resilience: the promise and challenges of integrating ecology with urban planning and design. Landscape Ecology‌, (28), 1203-1212.
Albers, M. & Deppisch, S. (2013). Resilience in the light of climate change: Useful approach or empty phrase for spatial planning? European Planning Studies‌, 21(10), 1598-1610.
Alberti, M., Marzluff, J. M., Shulenberger, E., Bradley, G., Ryan, C. & Zumbrunnen, C. (2003). Integrating humans into ecology: opportunities and challenges for studying urban ecosystems. AIBS Bulletin‌, (53), 1169-1179.
Alberti, M. & Marzluff, J. M. (2004). Ecological resilience in urban ecosystems: linking urban patterns to human and ecological functions. Urban Ecosyst‌, 7(3), 241-265.
ASLA. (2019). Resilient Landscape‌. Retrieved from www.asla.org
Bell, S. (2012). Landscape: Pattern, Perception and Process‌. London: Routledge.
Beller, E., Robinson, A., Grossinger, R. & Grenier, L. (2015). Landscape Resilience Framework: Operationalizing ecological resilience at the landscape scale. Prepared for Google Ecology Program. A Report of SFEI-ASC’s Resilient Landscapes Program. San Francisco: Estuary Institute, Richmond, CA.
Berque, A. (1995). Les raisons du paysage: de la Chine antique aux environnements de synthèse‌. Paris: Fernand Hazan.
Berque, A. (2000). De peuples en pays, ou la trajection paysagère. Les enjeux du paysage‌. Paris: Ousia. Hazan.
Berque, A. (2013). Thinking through landscape‌. New York: Routledge.
Bourassa, SC. (1978). Toward a theory of landscape aesthetics. Landscape and Urban Planning‌, (15), 241-252.
Bozza, A., Asprone, D. & Fabbrocino, F. (2017). Urban resilience: a civil engineering perspective. Sustainability, 9(1), 103-120.
Brown, ED. & Williams, B. K. (2015). Resilience and resource management. Environmental Management‌, (56), 1416-1427.
Brown, K. (2016). Resilience, Development and Global Change‌. London: Routledge.
Brunon, H. (2010). The notion of landscape in the humanities and social sciences: benchmarks on “culturalist” approaches: Thematic bibliography. Retrieved from https:‌‌hal.archives-ouvertes.fr‌halshs-00462112
Chomarat-Ruiz, C. (2008). La critique de paysage peut-elle être scientifique? Projets de paysage. Retrieved from www.projetsdepaysage.fr
Christopherson, S., Michie J. & Tyler P. (2010) Regional resilience: theoretical and empirical perspectives. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 3(1), 3–10.
Cockburn, J., Lindley, D., Kotze, D. & Dubazane, N. (2015). The Resilient Landscapes Approach: WWF. South Africa Mondi Wetlands Programme.
Colding, J. (2007). Ecological land-use complementation for building resilience in urban ecosystems. Landscape and urban planning, 81(1-2), 46-55.
Collot, M. (2011). la pensée-paysage Lonrai [Lonrai landscape thinking]. . Bruxelles: Eurorpan sprl.
Council of Europe. (2000). European landscape convention, Explanatory report. Retrieved from: https:‌‌www.coe.int‌en‌web‌conventions‌full-list‌-‌conventions‌treaty‌176
Downes, B. J., Miller, F., Barnett, J., Glaister, A. & Ellemor, H. (2013). How do we know about resilience? An analysis of empirical research on resilience, and implications for interdisciplinary praxis. Environmental Research Letters, 8(014041), 1-8.
Duncan, J. S. (2004). The City as Text: The Politics of Landscape Interpretation in the Kandyan Kingdom‌. Cambridge: Cambridge University Press.
Duncan, N. & Duncan, J. (2009). Doing landscape interpretation. In DeLyser, D., Herbert, S., Aitken, S., Crang, M. & McDowell, L. (Eds.), The SAGE handbook of qualitative geography (pp. 225-247). London: SAGE Publications, Inc.
Ernstson, H., van der Leeuw, S. E., Redman, C. L., Meffert, D. J., Davis, G., Alfsen, C. & Elmqvist, T. (2010). Urban Transitions: On Urban Resilience and Human-Dominated Ecosystems. AMBIO‌, 39(8), 531-545.
Folke, C. (2016). Resilience (republished). Ecology and Society‌, 21(4), 44.
Godschalk, D. R. (2003). Urban hazard mitigation: creating resilient cities. Natural Hazards Review‌, 4(3), 136-143.
Haber. W. (2004). Landscape ecology as a bridge from ecosystems to human ecology. Ecological Research‌, (19), 99-106.
Hägerstrand, T. (1993). Samhälle och natur. In Region och miljö: ekologiska perspektiv på den rumsliga närings- och bosättningsstrukturen‌ (vol. 1, pp. 14-59). Kobenhavn: Nordisk Institut for Regionalpolitisk Forskning.
Hodson, M. & Marvin, S. (2012). Mediating low-carbon urban transitions? The forms of organization, knowledge and action. European Planning Studies‌, 20(3), 421-439.
Holling, C. S. (1973). Resilience and stability of ecological systems annual. Review of Ecology and Systematics‌, (4), 1-23.
Holling, C. S. (1996). Engineering resilience versus ecological resilience. Engineering within Ecological Constraints‌, (31), 32-44.
Klein, R. J., Nicholls, R. J., & Thomalla, F. (2003). Resilience to Natural Hazards: How Useful Is This Concept? Global Environmental Change (Part B: Environmental Hazards), 5(1), 35-45.
Lewis, P. F. (1979). Axioms for reading the landscape. In Meinig D. W. (Ed.), The Interpretation of Ordinary Landscapes‌ (pp. 11-32). New York: Oxford University Press.
Lister, N.M. (2015). Resilience: designing the new sustainability. Topos‌, (90), 14-21.
Local Land Services Central West. (2016). Building Resilience Landscape. Australian Government. Retrieved from www.centralwest.lls.nsw.gov.au
Lu. P. & Stead, D. (2013). Understanding the notion of resilience in spatial planning: A case study of Rotterdam. The Netherlands Cities‌, (35), 200-212.
Mc Harg, I. L. (1969). Design with Nature‌. New York: American Museum of Natural History.
Mcintosh. J., Marques. B. & Hatton. W. (2018). Indigenous cultural knowledge for therapeutic landscape design. In Rosa, I. S., Lopes, J. C., Ribeiro. R. & Mendes, A. (Eds.). Handbook of Research of Methods and Tools for Assessing Cultural Landscape Adaptation (pp. 28-52). USA: IGI Global.
Meerow, S., Newell, J. P. & Stults, M. (2016). Defining urban resilience: A review. Landscape and Urban Planning‌, (147), 38-49.
Meinig, D. W. (1979). The beholding eye: Ten versions of the same scene. In D.W. Meinig, (Ed.). The Interpretation of Ordinary Landscapes: Geographical Essays‌ (pp. 33-48). New York: Oxford university press.
Mileti, D. (1999). Disasters by Design: A Reassessment of Natural Hazards in the United States. Washington: Joseph Henry Press.
Perrings, C. (2006). Resilience and sustainable development. Environment and Development Economics‌, (11), 417-427.
Pickett, S. T. A., Cadenasso, M. L. & Grove, J. M. (2004). Resilient cities: meaning, models, and metaphor for integrating the ecological, socio-economic, and planning realms. Landscape and urban planning‌, 69(4), 369-384.
Quinlan, A. E., Berbés-Blázquez, M., Haider, L. J. & Peterson, G. D. (2016). Measuring and assessing resilience: broadening understanding through multiple disciplinary perspectives. Applied Ecology‌, (53), 677-687.
Roger, A. (1994). Histoire d’une Passion Théorique ou Comment on Devient un Raboliot du Paysage: Cinq Propositions Pour une Théorie du Paysage‌. Paris: Champs vallon.
Rose, A. (2007). Economic resilience to natural and man-made disasters: Multidisciplinary origins and contextual dimensions. Environmental Hazards, (7), 383-398.
Sijmons, D. (2015). Resilient urbanisation as a landscape architectural question. Topos‌, (90), 30-37.
Smith, A. (2010). Community-led urban transitions and resilience: performing transition towns in a city. In Cities and Low Carbon Transitions‌ (pp. 175-193). Abingdon, Oxon: Routledge.
Spirn, A. W. (1998). The Language of Landscape‌. London: Yale University Press.
Steiner, F. (2011). Landscape ecological urbanism: Origins and trajectories. Landscape and Urban Planning‌, (100), 333-337.
Swaffield, S. (2002). Theory in Landscape Architecture: A Reader‌. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
Tuan, Y. F. (1979). Landscapes of Fear‌. New York: Pantheon Books.
Tusaie, K. & Dyer, J. (2004). Resilience: A historical review of the construct. Holistic Nursing Practice‌, (18), 3-10.
Walker, B. & Salt, D. (2006). Resilience Thinking: Sustaining Ecosystems and People in a Changing World‌. Washington: Island Press.
White, I. (2013). Water and the City: Risk, Resilience and Planning for a Sustainable Future‌. New York: Routledge.
Wu, J. J. (2008). Making the case for landscape ecology an effective approach to urban sustainability. Landscape Journal‌, (27), 41-50.